Hoe moet de wet omgaan met kinderen uit influencergezinnen?

In dit artikel:

In Nederland groeien naar schatting vierduizend kinderen op in een influencergezin: ouders verdienen geld met video’s over het dagelijks leven van hun familie. Naast grote accounts zoals de Bellinga’s bestaat er een brede middengroep die per account ongeveer tienduizend kijkers bereikt.

Pedagogen en juristen maken zich zorgen omdat kinderen vaak herkenbaar in kwetsbare of gênante situaties worden gefilmd, zonder dat zij daar bewust toestemming voor kunnen geven. Het risico bestaat bovendien dat kinderen ouderlijke aandacht gaan verbinden met kijkcijfers en inkomsten. Volgens jurist Margje Camps is gezinfluencen een moeilijk te herkennen vorm van kinderarbeid. Commerciële afspraken, zoals gratis toegang tot een pretpark in ruil voor publiciteit, worden niet altijd bekendgemaakt.

De Nederlandse regels zijn aangescherpt. Accounts met meer dan 50.000 volgers gelden als commerciële bedrijven; ouders hebben dan een ontheffing nodig om kinderen jonger dan dertien jaar in beeld te brengen. In het najaar wordt in de Tweede Kamer een voorstel besproken om commerciële onlineactiviteiten binnen gezinnen aan te merken als artistieke arbeid. Ouders zouden daarmee juridisch werkgever worden en onder de Arbeidstijdenwet vallen.

Camps en arbeidsrechtspecialist Evert Verhulp noemen de uitvoering echter een juridisch mijnenveld. De grens van 50.000 volgers is volgens Verhulp willekeurig, terwijl moeilijk vast te stellen is wanneer een gezinsmoment verandert in betaald werk. Video’s kunnen bovendien jarenlang online blijven en inkomsten opleveren. Toezicht is lastig, omdat inspecteurs moeten bepalen welke opnames commercieel zijn en controle aan huis de privacy van gezinnen kan raken.

De juristen wijzen ook op mogelijke schade door challenges en andere content die kinderen angstig of vernederd kan maken. Voorbeelden zijn video’s waarin kinderen langdurig worden opgesloten of bang gemaakt, en jonge ‘Sephora-kids’ die online intensieve huidverzorgingsroutines promoten. Ook kan de populariteit van influencers de beroepskeuzes en het beeld van werk bij kinderen beïnvloeden.

Regels kunnen bovendien worden omzeild door naar het buitenland te reizen of te verhuizen, waar andere normen en minder toezicht gelden. Verhulp pleit daarom voor een aanpak die niet alleen ouders treft, maar ook adverteerders en merken die van de content profiteren. Camps wil daarnaast strengere verantwoordelijkheid voor platforms als YouTube, TikTok en Instagram, bijvoorbeeld door het promoten van intieme gezinsbeelden met minderjarigen te verbieden.

Beiden erkennen dat influencers hun bereik ook positief kunnen inzetten, bijvoorbeeld voor goede doelen. Volgens Camps is dat maatschappelijk waardevol, zolang kinderen niet worden gebruikt of geschaad voor commercieel succes.