Hoever reikt de zorgplicht van de werkgever?

In dit artikel:

Werkgevers bieden steeds meer voorzieningen om werknemers te ondersteunen: twee jaar loondoorbetaling bij ziekte, ouderschaps-, rouw- en zwangerschapsverlof, in sommige sectoren ook menstruatie- en overgangsverlof, plus faciliteiten zoals thuiswerken, gratis fruit, online psychische hulp en hulp bij problematische schulden. Vakbonden juichen die ontwikkeling toe, omdat werknemers veel tegelijk moeten managen, maar er rijzen ook vragen over rechtvaardigheid en draagkracht.

MKB-Nederland-voorzitter Jacco Vonhof waarschuwt dat de overheid werkgevers steeds vaker als vangnet behandelt en hen meer maatschappelijke verantwoordelijkheden oplegt. Volgens hem verandert het ondernemersrisico bij ziekte of stress geleidelijk in een maatschappelijk risico, terwijl werkgevers daar lang niet altijd invloed op hebben. Vonhof wijst erop dat bij slechts ongeveer een derde van de burn-outs werk de primaire oorzaak is.

Juridisch steunt Nederland werkgevers relatief zwaar: twee jaar loondoorbetaling bij ziekte is Europees gezien uitzonderlijk. Arbeidsrechtdeskundige Niels van der Neut noemt Nederland koploper; Engeland biedt 28 weken, Duitsland bijvoorbeeld zes. Voor kleine ondernemers kan langdurig verzuim daardoor desastreuze financiële gevolgen hebben.

Naast loondoorbetaling rusten op werkgevers verplichtingen uit de Arbeidstijdenwet, Arbowet, het Arbobesluit en het vereiste van ‘goed werkgeverschap’ in het Burgerlijk Wetboek. Die regels verplichten werkgevers onder meer om een veilige werksfeer te bewaken, hybride werken niet eenzijdig af te schaffen en waar mogelijk werktijden aan te passen voor medewerkers met zorgtaken.

De vervaging tussen werk en privé, versterkt door technologie en de coronapandemie, wordt gezien als belangrijke aanjager van burn-outklachten. Consultant Annemie Webers stelt dat vroeger werk en vrije tijd duidelijker gescheiden waren; nu is altijd bereikbaar zijn de norm en sijpelt privéstress permanent door op de werkvloer.

Cijfers zijn zorgwekkend: volgens TNO hadden in 2022 circa 1,6 miljoen werknemers burn-outklachten, goed voor 13,8 miljoen verzuimdagen en een werkgeverskost van ongeveer €4,4 miljard; in 2023 steeg die last naar €4,9 miljard. Vooral 25- tot 36-jarigen lopen relatief veel risico, onder andere door combinatie van carrièredruk en hoge beschikbaarheidsverwachtingen.

Werkgevers kunnen en moeten volgens experts signalen eerder oppikken en praktische hulp bieden — van aangepast takenpakket tot externe hulp zoals budgetcoaches — maar hoeven niet alle problemen op te lossen. Webers pleit ervoor privéstress bespreekbaar te maken en werk en privé niet langer kunstmatig te scheiden als je verzuim wilt terugdringen.

Vonhof benadrukt dat veel ondernemers, vooral kleinschaligen (83% van de bedrijven heeft minder dan vijf werknemers), flexibel en mensgericht handelen, maar hij waarschuwt tegen verdere wetsuitbreiding van rechten die de draagkracht van het MKB verder onder druk zet. Politiek en sociale partners moeten volgens hem serieus nadenken welke risico’s nog passend zijn voor ondernemers en welke taken beter collectief of via de overheid worden geregeld.