Hogere belasting helpt niet tegen massatoerisme, zegt expert: deze maatregelen werken wél

In dit artikel:

Amsterdam kampt met toenemende drukte door toerisme ondanks pogingen tot beheersing. De gemeenteraad legde in 2021 een plafond van 20 miljoen hotelovernachtingen per jaar vast, maar vorig jaar waren dat er 23,7 miljoen en de gemeente rekent voor 2027 op bijna 28 miljoen. Daarnaast komen er jaarlijks nog bijna 22 miljoen dagbezoekers bij, die in die grens niet zijn meegenomen.

Het nieuwe college verhoogde begin april de toeristenbelasting gefaseerd van het al wereldwijde hoogtepunt van 12,5% naar uiteindelijk 20% van de hotelprijs. Hoteliers reageerden fel; onder meer Remco Groenhuijzen overweegt juridische stappen omdat eerdere prijsstappen volgens hem niet tot minder bezoekers leidden. Critici vinden dat zo’n maatregel vooral de netjes betalende hotelgasten treft en weinig doet tegen de drukte op straat.

Toerisme-econoom Jan van der Borg noemt de geplande belastingverhoging symptoombestrijding. Zijn hoofdargument is dat belastingen op hotelovernachtingen de excursietoerist niet raken: mensen die in omliggende plaatsen overnachten of dagtochten maken, blijven met volle treinen en volle straten komen. Amsterdam wil ook dagtoeristen via een vermakelijkheidsretributie laten meebetalen (bijvoorbeeld op rondvaarttickets), maar dat pakt volgens hem veel minder effectief uit.

De analyse plaatst Amsterdam in een wereldwijd perspectief: toerisme is economisch belangrijk en groeit hard. Volgens UNWTO vertegenwoordigde toerisme in 2024 zo’n 3.490 miljard dollar van het wereldwijde inkomen en in 2025 waren er 1,52 miljard internationale reizigers. Naarmate middenklassen in landen als India, China en delen van Afrika stijgen, kan het aantal reizigers volgens Deloitte tegen 2040 nog sterk oplopen. Overvolle erfgoedsteden en kustgebieden reageren wereldwijd met ingrepen: Rome heft een toegangsgeld bij de Trevifontein; Dubrovnik regelt bagagevoorschriften; Kyoto sluit straten; Florence verwijdert zitplaatsen; op Mallorca en Ibiza gelden commerciële restricties.

Van der Borg benadrukt dat het wezenlijke probleem is dat toeristische attracties veelal publieke ruimte beslaan, waarvoor geen marktprijs bestaat. De meest directe en doeltreffende instrumenten zijn daarom toegangsbeperkingen en reserveringssystemen. Hij wijst naar Venetië, dat dagbezoekers nu een toegangsticket laat kopen en daarmee meer controle krijgt over pieken. Tegelijk waarschuwt hij dat te complexe tariefstructuren en te veel uitzonderingen het effect kunnen ondergraven.

Concrete aanbevelingen in het artikel: de sluiting van de passagiersterminal in Amsterdam en het weren van cruiseschepen wordt geprezen omdat cruisetoerisme veel “parasitaire” druk op publieke ruimte legt zonder lokale meerwaarde. Verder pleit Van der Borg voor een bewuste keuze voor kwaliteit boven kwantiteit in de positionering van de stad: minder losse feesten en bierfietsen, meer bezoekers die langer blijven of die via gerichte producten en reserveringen worden aangetrokken. Bezoekersmanagement zoals in grote pretparken — betalend reserveren of fasttrack-opties — kan helpen druktes te spreiden.

Als waarschuwing fungeert Venetië: de berekende draagkracht ligt rond 18 miljoen bezoekers per jaar, terwijl de stad circa 30 miljoen trekt; het inwonertal van het historische centrum daalde spectaculair. Zonder ingrijpende beleidskeuzes, zo luidt de conclusie, dreigen steeds meer iconische plekken onder het gewicht van massatoerisme te bezwijken.