Iedereen verliest door langdurige droogte - en het einde is nog niet in zicht

In dit artikel:

De uitzonderlijk lage waterstanden in Nederland veroorzaken grote problemen voor industrie, landbouw, energievoorziening en infrastructuur. De Rijn staat bij binnenkomst in Nederland lager dan ooit gemeten. Daardoor kunnen grondstoffen nauwelijks per schip naar Duitsland worden vervoerd en zijn vrachtprijzen sterk gestegen. Het Twentekanaal en de haven van Deventer zijn gesloten; ongeveer veertig bedrijven aan het Twentekanaal zijn sinds eind juli niet meer per binnenvaart bereikbaar. Zij moeten vrachtwagens inzetten om voorraden aan te voeren en klanten te bevoorraden. Volgens Port of Twente loopt de gezamenlijke schade daardoor op tot €600.000 à €1 miljoen per dag. Ook in Deventer en Delfland worden goederen noodgedwongen via Rotterdam en de weg vervoerd. Betonproducent Dyckerhoff Basal verwacht daardoor €100.000 extra kosten per week. Waar schepen nog wel kunnen varen, zijn de tarieven eveneens fors gestegen: het vervoer van een ton olie van Rotterdam naar Keulen kost circa €60, bijna drie keer zoveel als een maand eerder.

De problemen raken ook Duitsland, dat voor zijn industrie sterk afhankelijk is van vervoer over de Rijn. ING-econoom Carsten Brzeski verwacht dat de lage waterstand de Duitse economische groei dit jaar met minstens 0,3 procentpunt verlaagt. Daarmee werkt de droogte bovendien het Nederlandse klimaatbeleid tegen: vervoer over de weg, dat duurder en vervuilender is dan binnenvaart, wordt opnieuw aantrekkelijker.

De landbouw kampt ondertussen met een langdurig neerslagtekort. In vrijwel alle waterschappen geldt een verbod op het onttrekken van oppervlaktewater; op sommige plaatsen mag ook geen grondwater meer worden opgepompt. Dat bedreigt gewassen en oogsten. In het Westland kunnen ongeveer 150 glastuinders met courgettes, bloemen en sla schade oplopen. Een courgetteteler vreest €250.000 verlies en een orchideeënkweker circa €7 miljoen. Fruittelers verwachten kleinere peren, graanopbrengsten vallen lager uit en de aardappeloogst lijkt 8 procent kleiner dan in 2025. Ook boeren in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk melden problemen, onder meer door een tekort aan veevoer.

De verwachte regen in de komende periode zal de situatie niet direct herstellen. Volgens de prognose blijven de Rijn en de Donau tot halverwege september extreem laag. De droogte vergroot ook de risico’s voor dijken. Door uitdroging en krimp van de bodem ontstaan scheuren. Op Terschelling is in een primaire waterkering al een scheur van 35 centimeter diep gevonden. Op de Waddeneilanden, waar geen rivieren beschikbaar zijn, is de afhankelijkheid van regen extra groot. Schapen mogen op sommige dijken niet meer grazen om verdere uitdroging van de kleilaag te voorkomen. Ook op het vasteland worden kwetsbare dijken extra gecontroleerd en wordt water via alternatieve routes aangevoerd om verzilting tegen te gaan.

In Delfland is voor het eerst in ruim zevenhonderd jaar een verbod ingesteld op het onttrekken van oppervlaktewater. Dat moet schade aan natuur en dijken voorkomen, maar brengt tuinders zonder grote waterreservoirs direct in de problemen.

Ook energiecentrales ondervinden hinder. Zij gebruiken rivierwater voor koeling, maar mogen bij lage en snel opwarmende rivieren minder water onttrekken en lozen. In Hongarije en Roemenië moesten kerncentrales hun productie sterk terugschroeven; sluiting kon daar op het laatste moment worden voorkomen. Frankrijk en Zwitserland legden eerder al centrales stil vanwege de hitte en lage waterstanden. Door de lagere Europese stroomproductie steeg de Nederlandse day-aheadprijs deze week tot ongeveer €145 per megawattuur.

Bedrijven vragen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om steun en maatregelen. Deventer pleitte voor een noodfonds en de Vereniging van Binnenhavens vroeg om hulp bij eventuele arbeidstijdverkorting. Minister Vincent Karremans beloofde betere informatievoorziening en verbeteringen aan een gemaal om het Twentekanaal droogtebestendiger te maken. Compensatie voor de huidige schade komt er volgens hem niet; die beschouwt hij als ondernemersrisico.

De droogte past volgens wetenschappers in een veranderend klimaat. World Weather Attribution concludeerde dat menselijke klimaatverandering de kans op zulke droge zomers sterk heeft vergroot. KNMI-onderzoeker Job Dullaart verwacht dat in een scenario met hoge uitstoot de huidige zeer droge zomer rond 2100 gemiddeld kan worden. Een neerslagtekort van 5 procent, nu ongeveer eens per twintig jaar, zou dan normaal zijn. Zelfs bij sterk lagere uitstoot neemt de droogte waarschijnlijk enigszins toe. Hoewel Nederland over het hele jaar mogelijk meer regen krijgt, valt die vooral in de winter. Daardoor wordt het steeds belangrijker water langer vast te houden in plaats van het snel af te voeren.