Inwoners Odesa flaneren onder platanen en de dreiging van drones

In dit artikel:

Odesa, Oekraïnes belangrijkste overgebleven diepwaterhaven, ligt zwaar onder vuur van Rusland. De aanvallen zijn vooral gericht op de haven, energievoorziening en scheepvaart, omdat Moskou daarmee de Oekraïense graanexport wil verstoren. Volgens de gemeente heeft de stad inmiddels meer dan driehonderd aanvallen doorstaan, waarbij 181 burgers omkwamen, onder wie elf kinderen. Zo’n 1.200 civiele gebouwen zijn beschadigd of verwoest; 260 daarvan behoren tot het culturele erfgoed.

Voor inwoners zoals de 34-jarige fotograaf en productdesigner Viktoria Dobrodenchuk zijn vooral de nachten zwaar. Zij woont vlak bij de haven, waar volgens haar ongeveer 80 procent van de aanvallen plaatsvindt. Beschietingen duren geregeld van diep in de nacht tot de vroege ochtend. Haar werk doet ze volledig vanuit huis, omdat veel bedrijven uit Odesa naar Kyiv of het buitenland zijn verhuisd. Ze vreest bovendien de komende winter: bij stroomuitval vallen in haar gebouw ook de verwarming en watervoorziening weg. Een gezamenlijke noodgenerator lijkt moeilijk te regelen, omdat veel bewoners vertrokken zijn.

De aanvallen raken ook de economie. Door de blokkade en de gevaren voor schepen daalde de graanexport van 780.000 naar 380.000 ton per maand. Oekraïne moet graan nu via duurdere routes over land en over de Donau afvoeren, waardoor de transportkosten ongeveer 50 dollar per ton hoger liggen. Volgens de landbouwsector dreigen boeren failliet te gaan, omdat de kosten van oogst en transport soms hoger zijn dan de opbrengst. De graanhandel was al sinds de negentiende eeuw bepalend voor de welvaart van Odesa, die toen uitgroeide tot een kosmopolitische havenstad met inwoners en investeerders uit onder meer Griekenland, Italië, Duitsland, Moldavië en de Joodse gemeenschap.

Russische aanvallen treffen niet alle wijken even zwaar. De historische paleizen in het centrum zijn meestal gebouwd uit hardere steensoorten. De wijk Moldavanka, die deels uit samengeperste schelpenblokken bestaat, is veel kwetsbaarder voor Shahed-drones. Tegelijk verandert de oorlog de identiteit van de stad. Hoewel Odesa traditioneel Russischtalig is, schakelen veel inwoners bewust over op Oekraïens uit protest tegen het Kremlin. Ook het standbeeld van de Russische dichter Aleksandr Poesjkin voor het gemeentehuis is met platen afgeschermd, omdat het door veel Odesieten als symbool van Russisch imperialisme wordt gezien.

Buiten de stad proberen Oekraïense interceptorteams de aanvallen af te slaan. In de steppe tussen Odesa en de Donauhavn Izmail volgen militairen met radars en beeldschermen Russische drones en raketten. Kleine onderscheppingsdrones worden vanaf mobiele installaties gelanceerd om vooral Shaheds te vernietigen voordat ze hun doel bereiken. De teams bestaan doorgaans uit een commandant, piloot en technicus. De training wordt grotendeels verzorgd door burgerorganisaties. Zo heeft de ngo Dignitas sinds het begin van de invasie meer dan 150.000 dronepiloten opgeleid.

Die verdediging staat onder druk door nieuwe Russische toestellen met straalmotoren. De Banderol en Geran-5 halen volgens de betrokken instructeur 500 tot 600 kilometer per uur en dragen een explosieve lading van ongeveer 150 kilo, waardoor bestaande interceptordrones ze niet altijd kunnen stoppen. Toch slaagt de luchtverdediging er geregeld in zwermen Shaheds neer te halen.

Overdag proberen Odesieten hun gewone leven voort te zetten op de boulevard, ondanks luchtalarm en het zicht op het verwoeste havenhotel. Locoburgemeester Oksana Chernova zegt dat veiligheid, gezondheidszorg en energie de hoogste prioriteiten zijn. De stad heeft dringend generatoren, drinkwateropslag en alternatieven voor trams en trolleybussen nodig en blijft daarvoor afhankelijk van internationale hulp. Voor inwoners is buitenlands bezoek daarom niet alleen praktische steun, maar ook een teken dat Odesa ondanks de Russische dreiging niet aan haar lot wordt overgelaten.