Is 'het goede doen' een vorm van zelfprofilering geworden?

In dit artikel:

Een journalist krijgt een kritische privéboodschap van een influencer omdat ze niets heeft gedeeld over de campagne #WomenForChange. Die actie kleurde sociale media paars en vroeg aandacht voor het hoge aantal vrouwen dat in Zuid-Afrika slachtoffer wordt van femicide. De boodschap roept bij haar de vraag op waarom haar betrokkenheid bij vrouwenrechten blijkbaar pas telt als die online zichtbaar is.

Ze had bewust niet meegedaan aan de zoveelste digitale solidariteitsactie. Niet omdat ze femicide onbelangrijk vindt, maar omdat ze moe is geworden van de opeenvolgende hashtags, profielfoto’s en oproepen om je publiekelijk uit te spreken. Op sociale media lijkt zwijgen al snel te betekenen dat iemand onverschillig is of aan de verkeerde kant staat.

Volgens de in het artikel aangehaalde wetenschappers hebben zulke uitingen niet alleen met inhoudelijke overtuigingen te maken. In de individualistische samenleving van nu kiezen mensen vaker zelf hun sociale groepen. Daardoor worden een gedeeld bericht, een vlag in de bio of deelname aan een demonstratie manieren om te laten zien wie je bent en bij welke groep je hoort. Sociale media versterken dit proces: morele standpunten worden ook onderdeel van iemands reputatie en persoonlijke imago.

Hoogleraar Jacquelien van Stekelenburg benadrukt dat groepsnormen gedrag sterk beïnvloeden. Ze verwijst naar de scholierendemonstraties tegen de 1040-urennorm in 2007. Leerlingen deden vooral mee wanneer ouders, schoolleiding en vrienden dat steunden; in groepen waar demonstreren werd afgekeurd, bleef juist vrijwel iedereen weg. Ook bij recente protesten blijkt dat samenwerking tussen verschillende groepen niet vanzelfsprekend is. De brede steun voor de Rode Lijn-demonstratie contrasteerde bijvoorbeeld met een klimaatprotest in Amsterdam, waar een deel van het publiek afhaakte nadat Greta Thunberg naast klimaat ook steun voor Gaza uitsprak. Evenmin sloten progressieve activisten zich aan bij een vrouwenmars tegen een asielzoekerscentrum in Loosdrecht.

De auteur ziet tijdens een demonstratie tegen femicide mensen vooral selfies maken en vraagt zich af of het tonen van aanwezigheid soms belangrijker wordt dan de zaak zelf. Hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange stelt dat motieven meestal door elkaar lopen: mensen willen bijdragen aan een betere wereld, maar ook als goed en betrokken worden gezien. Dat maakt hun inzet niet automatisch onecht; zichtbare betrokkenheid kan onderwerpen juist onder de aandacht brengen en sociale normen veranderen.

Een week later is de paarse campagne uit de tijdlijn verdwenen en plaatst ook de influencer niets meer over Zuid-Afrika. Daarmee wordt de paradox van online activisme zichtbaar: nog nooit was het zo eenvoudig om te tonen waarvoor je staat, maar door de snelle opeenvolging van crises en trends kan die aandacht ook snel weer verdwijnen.