KB-directeur: 'Toegankelijke informatie is een mensenrecht en nu ook een doelwit'

In dit artikel:

Wilma van Wezenbeek, directeur van de KB nationale bibliotheek, waarschuwt dat het bewaren van digitaal erfgoed steeds moeilijker wordt. Naast het klassieke werk van de Koninklijke Bibliotheek — het verzamelen en toegankelijk maken van boeken, kranten, tijdschriften en digitale publicaties — krijgt de instelling volgens haar te maken met nieuwe risico’s zoals klimaatverandering, cyberaanvallen, desinformatie, geopolitieke druk en de opkomst van kunstmatige intelligentie.

De KB bouwt daarom een nieuw, klimaatneutraal boekenmagazijn in de polder, met dikke muren, een laag zuurstofgehalte tegen brand en volledig robotbeheer. Voor digitale opslag zijn de dreigingen minder tastbaar, zegt Van Wezenbeek: grote techbedrijven kunnen toegang blokkeren, belangrijke bronnen kunnen verdwijnen en bronnen kunnen zelfs worden gemanipuleerd. Ze verwijst daarbij naar het platleggen van databanken door de Amerikaanse regering en de cyberaanval op de British Library in 2023.

Ook AI roept lastige vragen op. De KB wil AI straks gebruiken om informatie beter doorzoekbaar te maken, maar moet ook bepalen of AI-gegenereerde content bewaard moet worden, en hoe gebruikers betrouwbare bronnen blijven herkennen. Daarnaast werkt de bibliotheek mee aan GPT-NL, een Nederlandstalig taalmodel dat alleen met kwalitatieve, rechtmatige bronnen wordt getraind.

Van Wezenbeek benadrukt dat toegang tot informatie essentieel is voor de democratie. De KB bewaart daarom ook in de toekomst materiaal dat representatief is voor Nederland, ook als politieke of maatschappelijke tegenwind toeneemt.