Koningen en koninginnen

In dit artikel:

De discussie over het gebruik van mannelijke of vrouwelijke beroepsbenamingen is actueel en speelt zelfs in koninklijke kringen, zoals te zien was tijdens de opening van de tentoonstelling ‘Tegenspel – De eeuw van vrouwelijk koningschap’ op Paleis Het Loo. Hier werd toegelicht waarom gekozen is voor de term ‘vrouwelijk koningschap’ in plaats van simpelweg ‘koningin’. Dit komt omdat ‘koningin’ vaak wordt opgevat als ‘gemalin’ (vrouw van de koning), terwijl Máxima als koningin niet het staatshoofd is, in tegenstelling tot haar echtgenoot Claus die als prins-gemaal bleef. De term ‘vrouwelijk koningschap’ vangt beter de betekenis van een koningin als staatshoofd.

Historisch gezien hadden Nederlandse vrouwen weinig rechten: zij waren handelingsonbekwaam, konden bijvoorbeeld geen bankrekening openen zonder toestemming van hun echtgenoot. Dit leidde tot spanningen rond koningin Wilhelmina, die in 1901 trouwde met prins Hendrik, want een onmondig staatshoofd riep vraagtekens op. Feministen uit die tijd, zoals Wilhelmina Drucker, zagen hierin een kans om de rechten van alle vrouwen te verbeteren. Hoewel prins Hendrik volgens het burgerlijk wetboek hoofd van de echtvereniging bleef, kreeg Wilhelmina door ingrepen meer zeggenschap, maar het duurde tot 1956 voordat gewone vrouwen meer juridische zelfstandigheid kregen.

De tentoonstelling bekijkt ook de beeldvorming rondom Juliana, die ten onrechte werd gezien als een suffige huismoeder terwijl ze in werkelijkheid actief toespraken hield en diplomatiek opereerde. Haar echtgenoot Bernhard kreeg juist veel erkenning, mede vanwege zijn militaire rol in de Tweede Wereldoorlog, waardoor haar prestaties onderbelicht bleven. Dit roept de oproep op om vrouwen in leidinggevende of publieke posities serieus te nemen, hen gelijkwaardig te belonen en zichtbaar te maken als rolmodellen. Ook wordt benadrukt dat vrouwen zich niet moeten laten tegenhouden door de traditionele mannelijke termen: durf ‘koningin’ te zijn, zowel zakelijk als privé.

Kortom, de tentoonstelling neemt de bezoeker mee in de complexe geschiedenis van vrouwelijk leiderschap binnen de monarchie en roept op tot bewustwording over taalgebruik, representatie en gelijke behandeling van vrouwen in alle maatschappelijke functies.