Laten we meer positieve verhalen delen over het klimaat, dat maakt ieders motivatie zoveel groter

In dit artikel:

Dagelijkse doemberichten over het klimaat leiden niet tot massale mobilisatie, maar tot verlamming. Omdat klimaatverandering een enorme, diffuse en grotendeels oncontroleerbare dreiging is, ontbreekt het bij veel mensen aan handelingsperspectief: ze zien geen concrete manier om het probleem als individu echt te beïnvloeden. Psychologen spreken in dat verband van aangeleerde hulpeloosheid — de overtuiging dat «wat ik ook doe, het verandert toch niets» — met als gevolg angst, depressie en passiviteit.

Daarnaast ontstaan sociale effecten: mensen zoeken zondebokken (industrie, andere landen) of keren zich tegen boodschappers, vooral als waarschuwingen beladen of moraliserend overkomen. Dat wekt reactance — verzet tegen ingrepen die als aantasting van persoonlijke vrijheden worden gezien — en leidt tot ontkenning, bagatellisering of ontwijkend gedrag. Herhaald negatieve nieuws verliest effect, blijkt ook uit een onderzoek in 63 landen: doemcontent wordt wel gedeeld, maar zet mensen niet aan tot concrete actie.

De huidige communicatiepraktijk houdt zichzelf in stand. Veel activisten en bevlogen journalisten denken dat meer angst urgentie creëert, terwijl het juist afstompt. Tegelijk levert doemretoriek sociale beloningen: het versterkt groepsidentiteit en geeft validatie binnen gelijkgestemden. Media spelen ook een rol: negatief nieuws trekt clicks en aandacht — zoals Mathijs Schiffers opmerkte — maar zorgt ook voor nieuwsvermijding doordat publiek afhaakt.

Neurowetenschapper Kris De Meyer pleit daarom voor een andere aanpak: minder nadruk op angst, meer op agency — verhalen die laten zien dat er wél iets mogelijk is. Praktijkvoorbeelden geven handelingsperspectief en energie: hoe Californië snel aan de energietransitie werkt, de ervaringen met 1.800 elektrische trucks in Nederland, de snelle groei van energieopslag, concrete oplossingen voor netcongestie (er zijn meerdere opties), en het potentieel voor wind- en zonne-energie. Zulke «doen»-verhalen tonen helden, voordelen en haalbare stappen en kunnen hoop en betrokkenheid herstellen.

Kortom: urgentiebesef is aanwezig, maar het ontbreekt aan zichtbare, geloofwaardige wegen om bij te dragen. Meer journalistiek en activisme gericht op oplossingen en voorbeelden zou de passiviteit kunnen doorbreken en mensen daadwerkelijk in beweging kunnen brengen.