Lita Cabellut voert een gesprek met Goya

In dit artikel:

De Spaans-Nederlandse kunstenaar Lita Cabellut (1961) presenteert in Museum JAN in Amstelveen de tentoonstelling ‘Lita Cabellut x Goya – De dwaasheden’. Hoewel ze internationaal veel erkenning kreeg — onder meer een Spaanse cultuurprijs uit handen van koning Felipe VI en een eredoctoraat aan de Universiteit van Barcelona — is ze in Nederland relatief weinig bekend. Cabellut werd in 2021 wel uitgeroepen tot Kunstenaar van het Jaar en was jurylid in het televisieprogramma Project Rembrandt.

In de tentoonstelling reageert Cabellut op Francisco Goya’s serie ‘De dwaasheden’, een reeks van 22 etsen waarin macht, geweld, seks en menselijke irrationaliteit samenkomen. Ze combineert originele afdrukken uit haar eigen collectie met monumentale schilderijen, gipsbeelden en ander driedimensionaal werk. Haar kenmerkende stijl bestaat uit gebarsten verflagen, expressieve penseelstreken, spetters en over elkaar heen aangebracht of deels verscheurd doek.

Cabellut voelt zich al sinds haar jeugd verbonden met Goya. Ze groeide op in armoede en bracht haar vroege jaren door op straat in Barcelona. Op haar twaalfde werd ze geadopteerd door een welgestelde familie, die haar meenam naar het Prado in Madrid. Daar besloot ze schilder te worden. Aanvankelijk vond ze Goya’s donkere werk afschrikwekkend, omdat ze daarin de harde werkelijkheid van haar straatjeugd herkende. Later leerde ze zijn aandacht voor het individuele en kwetsbare in de mens waarderen en ging ze hem als haar artistieke leermeester zien.

De kunstenaar verhuisde als twintiger naar Amsterdam om aan de Gerrit Rietveld Academie te studeren. Ze woont nog altijd in Nederland en werkt vanuit een studio in Den Haag. Cabellut ziet duidelijke parallellen tussen Goya’s tijd — gekenmerkt door oorlog, politieke repressie en religieuze onderdrukking — en de huidige wereld. Volgens haar staan democratie en mensenrechten onder druk en moet kunst de maatschappelijke verwarring en het geweld van deze tijd zichtbaar maken.

Een centraal werk in de tentoonstelling is een groot schilderij van de kwetsbare man uit Goya’s ets ‘La lealtad’. In een bijbehorend gipsbeeld plaatst Cabellut de mismaakte figuur op een voetstuk, los van de mensen die hem bespotten of negeren. Met haar interpretaties wil ze Goya’s etsen niet verklaren, maar ze vanuit het heden opnieuw laten spreken. Zo leest ze ‘Huwelijksdwaasheid’ als een aanklacht tegen huiselijk geweld en ziet ze in Goya’s afbeeldingen van vrouwen zowel slachtofferschap als een kritische visie op de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen.

Ondanks het sombere wereldbeeld eindigt de expositie hoopvol. Cabellut wijst op het licht dat in Goya’s etsen zichtbaar blijft en contrasteert zijn duisternis met haar vrijwel witte slotwerk ‘Landschap vol tederheid’. Dat schilderij verbeeldt volgens haar de mogelijkheid om van het verleden te leren en steeds opnieuw te beginnen.