Litouwse weekendsoldaten bereiden zich voor op oorlog: 'Als ze komen, zullen ze bloeden'
In dit artikel:
Een dreigende oefening in natte kou: in dicht bos bij Vilnius voert de Lithuanian Riflemen’s Union (LRU), Europa’s grootste paramilitaire vrijwilligersorganisatie, een driedaagse training uit. Onder het zicht van commandant Linas Idzelis imiteren drones, explosies en een in brand gevlogen auto een aanvalsscenario; mannen in burgerkleren halen een ‘gewonde’ uit het wrak, verbinden nepwonden en nemen posities in. De deelnemers zijn doorgaans ambtenaar, software-ingenieur of marketeer die in vrije tijd en weekenden oorlogsscenario’s oefenen. Sinds de Russische invasie van Oekraïne groeide het ledenaantal bijna naar 20.000.
De trainingen vinden plaats tegen een geopolitieke achtergrond die voor Litouwen voelbaar nabij is: de Russische exclave Kaliningrad ligt op een paar honderd kilometer afstand, de Navo-telgengrens met Polen omvat de kwetsbare Suwalki-corridor die de Baltische staten aan de rest van het bondgenootschap koppelt. Litouwen kampt daarnaast met ‘hybride’ aanvallen die Vilnius aan Rusland en Wit-Rusland toeschrijft: cyberaanvallen, gelande migranten aan de grens, luchtruimschendingen en zelfs het doorsnijden van onderzeese kabels. Ook verdwijnen regelmatig Oekraïense drones in de lucht boven de Baltics. Die mix van dreigingen voedt de angst voor een plotselinge aanval — in Litouwen spreekt men van ‘Dag X’ — en leidt tot huiselijke voorbereidingen zoals tassen met proviand voor drie dagen.
LRU-leden noemen persoonlijke ervaringen als drijfveer. Jurga Chomskyte, woordvoerder van de union, herinnert aan de schok na de massamoord in Boetsja en de behoefte om haar kinderen te kunnen beschermen. Ouderen binnen de organisatie hebben herinneringen aan deportaties en repressie onder de Sovjetbezetting; veel jongeren groeiden op met die verhalen. Deze historische achterban verklaart deels de vastberadenheid van vrijwilligers als Gedimines Pocius en diaspora-Litouwers zoals Egidijus Baltrunas, die vanuit Noorwegen terugkeerde om te trainen.
De LRU is geworteld in de partizanentraditie en maakt deel uit van Litouwen’s doctrine van ‘totale verdediging’: de hele samenleving bereidt zich voor op conflict. Een aantal eenheden kan bij oorlog in het reguliere leger worden opgenomen; de rest verzorgt achterhoede- en ondersteuningsfuncties. Lidmaatschap staat open van elf jaar tot lifelong participation; bijna een derde van de leden is vrouw, waaronder prominenten als oud-premier Ingrida Šimonyte. Fysiek zwakkere vrijwilligers vervullen logistieke of communicatierollen; sommige pelotons worden geleid door mensen met een beperking.
Financieel steunt de staat de LRU met ruim €24 miljoen dit jaar, maar veel vrijwilligers betalen zelf hun uitrusting. Trainen gebeurt vaak in weekendblokken en avondtheorie; tijdens de oefeningen wordt op paper maps genavigeerd en onder zeilen geslapen zodat afhankelijkheid van elektronica bij een conflict beperkt blijft. Oefeningen omvatten schieten, verbandleer, hindernisbanen, loopgraven en rivieroversteken met rubberboten en scheppen als peddels. De union heeft ook ervaring opgedaan met inzet van nieuwe technologieën zoals drones — kennis die deels uit Oekraïne-ervaringen komt — en die maakt het aantrekkelijk voor het beroepsleger.
Die laatste ziet de LRU niet altijd als ideale partner. Lang was er wantrouwen: professionele militairen zagen vrijwilligers als amateuristisch en in de weg, terwijl de union het leger als te star ervoer. Inmiddels groeit de samenwerking; militairen en vrijwilligers leren elkaar te vinden, vooral op het gebied van technologische innovatie en capaciteitsopbouw. De militaire top blijft echter voorzichtig om te voorkomen dat gewapende burgers ongecontroleerd opereren of dat overheidsgeld dubbel werk financiert.
Op strategisch niveau hangt het veiligheidsgevoel van de Baltische staten sterk samen met de Amerikaanse aanwezigheid en de bredere samenhang binnen de Navo. Kritiek van leiders als Donald Trump op de alliantie kiest men met zorg; Baltic capitals proberen de relatie met Washington te behouden terwijl ze zelf de defensiebudgetten fors opvoeren — Estland en Litouwen mikken dit jaar op circa 5% van het bbp, Letland volgt de komende jaren. Voor Litouwse commandanten geldt bovenal: vertrouwen op bondgenoten is belangrijk, maar de eerste verantwoordelijkheid voor verdediging ligt bij de eigen bevolking. De LRU wil die zelfredzaamheid versterken én de samenwerking met partners — ook de Verenigde Staten — verder uitbouwen.