Magdalena Abakanowicz, pionier in textiel 

In dit artikel:

In het provinciehuis van Noord-Brabant in ’s-Hertogenbosch hangt een indrukwekkend kunstwerk van de Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz, genaamd Bois le Duc. Deze monumentale installatie, bestaande uit 19 textielbanen van in totaal 22 meter breed en 7 meter hoog, ligt verborgen in de Bois le Duc-zaal en nodigt uit tot een bijna natuurlijke onderdompeling. Het werk werd in 1970 speciaal voor het Brabantse provinciehuis gemaakt op verzoek van architect Hugh Maaskant, die Abakanowicz bewonderde en haar zag als de perfecte kunstenaar voor een groots kunstproject. Ondanks haar internationale bekendheid in de jaren zestig tot tachtig, raakte haar werk enigszins in de vergetelheid totdat Tate Modern in Londen in 2022 een grote expositie aan haar wijdde.

Abakanowicz staat bekend als pionier in de installatiekunst door haar radicale gebruik van textiel als autonoom artistiek medium, waarbij ze textiel niet meer als wandkleed maar als sculptuur toepaste. Haar werk kenmerkt zich door het gebruik van natuurlijke materialen zoals wol, katoen en jute, die zorgen voor ruwe, tactiele structuren die haar sculpturen als levende entiteiten laten voelen. Ze zag haar zogenaamde "Abakans" als levende wezens die ruimte innemen en interactie met de bezoeker aangaan; daarom mocht publiek oorspronkelijk ook door haar werken heen lopen, zoals bij Bois le Duc dat als een schuilplaats binnen het machtige provinciehuis fungeert.

De Poolse kunstenaar groeide op in moeilijke omstandigheden, getekend door oorlog en communistische onderdrukking, wat haar visie op de verbondenheid tussen mens en natuur en het menselijk lijden sterk beïnvloedde. Haar werk reflecteert die ervaringen en benadrukt de veerkracht van de mens, vergelijkbaar met die van bomen en planten die elk seizoen opnieuw beginnen. Ze ontwikkelde zich tot een veelzijdig kunstenaar die ook dans, landart en film integreerde in haar oeuvre en die haar artistieke grenzen steeds wilde verleggen. Vanaf de vroege jaren zeventig richtte ze zich steeds meer op de relatie tussen mens en natuur en de existentiële betekenis van mens-zijn, wat bijvoorbeeld zichtbaar is in haar beroemde serie hoofdloze mensfiguren.

In Noord-Brabant wordt Abakanowicz’ oeuvre nu opnieuw in de schijnwerpers gezet met een overzichtstentoonstelling verspreid over het TextielMuseum, Het Noordbrabants Museum en het Provinciehuis. Dit initiatief wil haar verborgen meesterwerk en haar betekenis voor de kunst en samenleving voor een breed publiek toegankelijk maken. Veel hedendaagse kunstenaars, waaronder Nederlandse textielkunstenaars en internationaal vermaarde namen als Anish Kapoor en Marlene Dumas, erkennen haar invloed. Ook in het TextielLab van het TextielMuseum, een broedplaats voor innovatieve textielkunst, blijft haar nalatenschap voelbaar, onderstreept door kunstenaars zoals Petra Blaisse die haar werk als krachtig en monumentaal ervaart en inspiratiebron noemt.

Met deze tentoonstelling krijgt de vernieuwende en diepgaande kunst van Magdalena Abakanowicz eindelijk het podium dat ze verdient, waarbij ze niet alleen als kunstenares maar ook als denker over onze relatie met natuur en menselijkheid wordt herontdekt.