Miljoenen Indonesiërs snakken al maanden naar schone lucht

In dit artikel:

Indonesië kampt met de zwaarste bosbranden in tien jaar. Vooral op Kalimantan, het Indonesische deel van Borneo, woeden grote branden. In totaal is dit jaar op Kalimantan, Java en Sumatra naar schatting 900.000 hectare afgebrand. Door El Niño is het uitzonderlijk droog en wordt het regenseizoen mogelijk maanden uitgesteld, waardoor de brandbestrijding steeds moeilijker wordt.

Op een berg bij Sukadana in West-Kalimantan proberen vijftien brandweerlieden en militairen al negen dagen het vuur te stoppen. Een defecte waterpomp bemoeilijkt hun werk, terwijl de brand zich door de kurkdroge veengrond ook ondergronds verspreidt. Er zijn tienduizenden liters water nodig. Indonesië zet tienduizenden brandweerlieden, helikopters en blusvliegtuigen in, maar de dichte rook beperkt de zichtbaarheid. Ook drie door Japan gestuurde Chinookhelikopters konden daardoor dagenlang niet opstijgen.

Sukadana wordt al maanden door een giftige, gele smog bedekt. De hoeveelheid fijnstof op Kalimantan bedraagt tijdens een meting 166,8 microgram per kubieke meter, ruim elf keer de veilige grens van de Wereldgezondheidsorganisatie. Volgens het Indonesische ministerie van Volksgezondheid hebben 175.000 mensen luchtwegklachten. Arts Agung Gunawan ziet in de dorpen ongeveer vier keer zoveel patiënten met ademhalingsproblemen en diarree als normaal. Vooral ouderen, baby’s en jonge kinderen zijn kwetsbaar. Ook buurlanden Maleisië, Singapore en de Filipijnen ondervinden hinder van de rook.

De meeste branden zijn volgens de berichtgeving aangestoken. Kleinschalige boeren gebruiken vuur om akkers na de oogst klaar te maken, terwijl grote bedrijven land ontginnen voor palmolie, mijnbouw en houtproductie. De Indonesische overheid vervolgt 162 verdachten en heeft de concessies van vijf bedrijven ingetrokken. Toch krijgt president Prabowo Subianto kritiek omdat hij de branden nog niet tot nationale ramp heeft uitgeroepen en volgens hulporganisaties onvoldoende voorbereid was op de voorspelde droogte.

Palmolie is een belangrijke factor. In Kalimantan beslaan palmolieplantages 5,7 miljoen hectare; een aanzienlijk deel ligt op veengrond die voor de aanleg van plantages is gedraineerd. Daardoor is het grondwater sterk gezakt en kan het veen langdurig blijven smeulen. Bij brand komt bovendien zeer veel CO₂ vrij: op piekdagen meer dan alle 27 EU-landen gezamenlijk uitstoten. De directe economische schade wordt geschat op bijna 1,7 miljard euro en kan inclusief zorgkosten oplopen tot 7 miljard euro. Gewassen zijn vernietigd en transport, toerisme en handel ondervinden grote schade.

Brandweerleider Sahat Irawan Manik noemt de bestrijding een uitputtingsslag. Teams moeten met materieel door dichtbegroeid berggebied trekken om nieuwe brandhaarden te vinden. Onderzoeker Nailul Huda pleit voor veilige evacuatiecentra voor kwetsbare groepen en een herbeoordeling van alle bedrijfsvergunningen in getroffen gebieden. Hij vermoedt dat politieke en financiële belangen rond de palmoliesector structurele maatregelen in de weg staan.

De branden worden versterkt door een uitzonderlijk sterke El Niño. De temperatuur van het oppervlaktewater in de Stille Oceaan ligt 3,05 graden boven het gemiddelde, iets boven het vorige record uit 2015. Het weerfenomeen veroorzaakt droogte in Indonesië en Australië, terwijl delen van Zuid-Amerika juist met stormen en overstromingen te maken krijgen. Klimaatwetenschappers waarschuwen voor grote gevolgen voor gezondheid en economie. Onderzoekers ramen de wereldwijde schade van El Niño’s in de 21e eeuw op 84.000 miljard dollar, waarbij klimaatverandering het verschijnsel waarschijnlijk verder versterkt.