'Na het Jappenkamp was het: niet over praten, dan vergeet je het'
In dit artikel:
De 80ste reünie van het Tjidengkamp werd begin mei gehouden in de Kumpulan in Bronbeek, Arnhem, waar circa 250 aanwezigen, waaronder zo’n vijftig overlevenden van het kamp, bijeenkwamen. Tjideng was tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië (1942-1945) een berucht vrouwen- en kinderkamp nabij Batavia (het huidige Jakarta), waarin meer dan 10.000 Nederlanders werden geïnterneerd onder extreme ontberingen zoals uithongering, ziekte en geweld. De Japanse kampcommandant Kenichi Sone, die leed aan psychische problemen, werd na de oorlog geëxecuteerd wegens zijn wreedheden.
De verhalen van overlevenden benadrukken vooral het cruciale overlevingsvermogen van de moeders, die ondanks uitzichtloze omstandigheden zorgden voor hun kinderen met hoop op een toekomst na de oorlog. Er werden herinneringen gedeeld over verschrikkingen zoals massagraven, fysieke straffen, kaalscheren en hongeroedeem, maar ook over kleine momenten van humor, solidariteit en het gefantaseerd koken van eten. Deelnemers beschreven hoe traumatische ervaringen lange tijd werden weggestopt en nauwelijks werden besproken binnen families.
Na de Japanse capitulatie van augustus 1945 werden de gevangenen nog enige tijd vastgehouden uit angst voor gevechten met Indonesische vrijheidsstrijders, alvorens terug te keren naar Nederland, een land dat zij vaak zelf nog nooit hadden gezien en waar zij geconfronteerd werden met onder meer vreemdelingenhaat en terugkerende trauma’s. Officiële instanties toonden weinig begrip en het assimilatiebeleid was hardvochtig richting deze Indische Nederlanders.
De reünie bood ruimte voor verdriet, herinneringen en erkenning van het gedeelde verleden. Veel overlevenden en hun nakomelingen ervoeren pas op latere leeftijd de impact van het kamptrauma en het belang van het behoud van deze herinneringen. Het evenement in Bronbeek, dat wordt afgesloten met een groepsfoto, markeert een traditie om het verhaal van Tjideng levend te houden, juist nu de laatste directe getuigen oud zijn en het verhaal overgaat op volgende generaties.