Nederland kijkt voor drinkwater steeds vaker naar de zee

In dit artikel:

In de jachthaven van IJmuiden maken de broers Tammo en Jort Wildschut met hun bedrijf Sea Water drinkwater uit zeewater. Hun installatie pompt water uit de Noordzee en filtert daar met omgekeerde osmose zout, bacteriën en andere verontreinigingen uit. De compacte fabriek draait op zonnepanelen en moet uiteindelijk op veel meer plekken inzetbaar zijn.

Ontzilting krijgt in Nederland steeds meer aandacht doordat de zoetwatervoorziening onder druk staat. Klimaatverandering en vervuiling vergroten het risico op tekorten. Drinkwaterbedrijven waarschuwen dat vanaf 2030 zowel bedrijven als nieuwe woonwijken mogelijk geen extra aansluiting meer kunnen krijgen. De droge zomer, met een historisch lage Rijnstand en regionale sproei- en oppompverboden, maakte die kwetsbaarheid zichtbaar. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur waarschuwde daarom dat de overheid snel moet ingrijpen om ook op lange termijn voldoende schoon en betaalbaar drinkwater te garanderen.

Bij omgekeerde osmose wordt zeewater onder hoge druk door membranen geperst. Het zoete water wordt van het zout gescheiden. De techniek bestaat al ongeveer 65 jaar en wordt wereldwijd al op grote schaal gebruikt: er zijn ruim 15.000 installaties, die samen ongeveer 1 procent van het gebruikte zoete water leveren. In landen als Qatar en Bahrein is ontzilt water goed voor circa 60 procent van de zoetwatervoorraad. Wereldwijd heeft ongeveer 40 procent van de bevolking met watertekort te maken. Volgens waterwetenschapper Michelle van Vliet kan een combinatie van veel meer afvalwaterhergebruik en een verviervoudiging van de ontziltingscapaciteit dat aandeel sterk terugbrengen.

Aan ontzilting kleven echter belangrijke nadelen. Het proces levert naast zoet water een grotere hoeveelheid sterk geconcentreerd zout water op, het zogeheten brijn. Lozing daarvan kan de zee lokaal warmer, zouter en zuurstofarmer maken, wat schadelijk is voor het zeeleven. Bovendien kost het veel energie: duizend liter water vraagt ongeveer evenveel energie als een elektrische auto voor 12,5 kilometer. De techniek is volgens hoogleraar Wiebe de Vos al vrijwel geoptimaliseerd, waardoor vooral de energiebron nog verschil kan maken. In het Midden-Oosten draait een groot deel van de installaties op fossiele energie, met forse CO₂-uitstoot.

Sea Water probeert dat probleem te beperken met zonne-energie. Dankzij zonnepanelen en een eigen technische oplossing zegt het bedrijf vrijwel geen energiekosten te hebben. Voorlopig verkoopt het vooral verpakt water aan horeca en winkels, maar de broers willen hun containers ook inzetten in gebieden waar drinkwater schaars is. Ze mikken onder meer op Ibiza, waar water vaak in plastic flessen wordt aangevoerd, en willen binnen twee à drie jaar in minstens twee landen buiten Nederland actief zijn.

De Wildschuts zien hun commerciële activiteiten als een eerste stap naar projecten op plekken waar de nood het hoogst is. Experts benadrukken tegelijk dat ontzilting geen wondermiddel is. Nederland moet volgens hen vooral zuiniger met zoet water omgaan, water beter vasthouden en vervuiling tegengaan. Als ontzilting hier noodzakelijk wordt, zou dat volgens Van Dijk betekenen dat op die terreinen te weinig is gedaan.