Nederland sneller energie-onafhankelijk? Dan moet je geen regels afschaffen, maar procedures verkorten
In dit artikel:
De recente Iran-crisis toont weer hoe kwetsbaar Nederland is door de afhankelijkheid van olie en gas: aanvoer en prijzen kunnen door buitenlandse regimes en marktschommelingen ineens omslaan. Dat versterkt de noodzaak om sneller over te schakelen op schone energie uit eigen land, maar besluitvorming, ingewikkelde vergunningen en een tekort aan uitvoeringscapaciteit remmen die overgang. Olof van der Gaag (NVDE) vat de perceptie samen: in Nederland duurt het vaak jaren praten en pas daarna bouwen.
Het nieuwe kabinet belooft doorbraken en veel stemmen pleiten voor deregulering: minder regels zou bouw en energieprojecten versnellen. Maar die aanpak heeft limits—regels bestaan vaak om goede redenen en het onzorgvuldig schrappen ervan kan nieuwe problemen en verantwoordelijkheidsvraagstukken oproepen. Het kabinet-lid Mona Keijzer probeerde eerder flink te dereguleren; de STOER-commissie stelde 150 bouwregels ter discussie, maar tegenreacties van onder meer Vereniging Eigen Huis en architecten lieten zien dat niet alle regels zomaar overboord kunnen. Zelfs ogenschijnlijk kleine bepalingen, zoals verplichte nestkastjes, bleken breed gedragen in de bouwpraktijk.
Een andere route is volgens belangenorganisaties en onderzoekers het verkorten van procedures binnen de bestaande wet- en regelgeving. Een Arcadis-onderzoek naar tien snel uitgevoerde projecten laat zien dat doorlooptijden vaak met 50–75% konden worden teruggebracht zonder regels te schrappen: voorbeelden variëren van een snel gerealiseerde LNG-terminal tot grootschalige industriële bouwprojecten. De sleutel bleek niet nieuwe wetten, maar ander gedrag: betere samenwerking, parallelle procesvoering, praktische risicobereidheid, standaardisatie en een gedeeld gevoel van urgentie. Zodra alle partijen het gezamenlijke doel serieus nemen verschuift de vraag van “kan dit wel?” naar “hoe regelen we dit samen?”.
Die gedragsverandering vraagt om omdenken: vasthouden aan traditionele, risicomijdende routines werkt verlammend en moet herkend worden als belemmering. Wie dat lukt, oogst grote voordelen: snellere realisatie van projecten, lagere kosten, hogere productiviteit, steviger verdienvermogen en betere kans om klimaatdoelen te halen en de afhankelijkheid van fossiele leveranciers te verminderen. Bovendien levert het werkplezier en trots op wanneer projecten echt samenwerken en in recordtijd worden afgerond.