Niet harder, maar beter. Festivals en clubs investeren in speakers

In dit artikel:

Luidsprekers waren lange tijd vooral functionele onderdelen van clubs en festivals: ze werden verborgen achter doeken of in decor weggewerkt. Inmiddels staan soundsystems steeds vaker centraal in de muzikale ervaring. Bezoekers kiezen soms bewust voor een festival of club vanwege het systeem en reizen naar specifieke luisteropstellingen toe.

Die ontwikkeling is zichtbaar bij Nederlandse festivals als Draaimolen in Tilburg, waar podia elk een eigen sonische identiteit hebben, en bij Dekmantel en Upclose in Amsterdam. Zij werken met uiteenlopende systemen en nodigen gespecialiseerde bouwers uit om nieuwe luisterervaringen te creëren. Volgens Dekmantel-medeoprichter Casper Tielrooij maakt geluid daardoor steeds vaker deel uit van het creatieve ontwerp, naast artiesten, licht en decor. Een technostage vraagt om een andere geluidsaanpak dan een podium voor house, disco of ambient.

Dekmantel haalde vorig jaar het Sunflower Sound System van Floating Points uit het Verenigd Koninkrijk naar het festival en stelde de programmering daarop af. Het podium werd bewust sober gehouden om de aandacht op het geluid te richten. Dit jaar werkt het festival samen met de Noorse speakerbouwer NNNN en organiseert het in het Amsterdamse Bos het ochtendprogramma Dekmantel at Dawn, waarin bezoekers negen uur lang op een andere manier naar muziek kunnen luisteren. Tielrooij ziet de ontwikkeling als onderdeel van een bredere hernieuwde belangstelling voor kwaliteit en aandacht, vergelijkbaar met de opleving van vinyl en de groei van luisterbars.

De fascinatie heeft historische wortels. De moderne sound system culture ontstond in de jaren vijftig in Jamaica, waar mobiele installaties muziek en gemeenschappen samenbrachten. Via migratie kwam die traditie naar het Verenigd Koninkrijk en beïnvloedde ze genres als reggae, jungle, drum-’n-bass en dubstep. Binnen elektronische muziek is een soundsystem daarom meer dan een verzameling luidsprekers: het is onderdeel van een sociale en culturele omgeving.

Ook clubs gebruiken geluid steeds vaker om zich te onderscheiden. Rotterdamse club Export test verschillende installaties om te bepalen welk karakter het beste bij de ruimte past. Mede-eigenaar Gerran Jansma ziet de ontwikkeling teruggaan tot de opkomst van merken als Funktion-One, waardoor grote speakerkasten vanaf ongeveer vijftien jaar geleden ook een zichtbaar onderdeel van het interieur werden. Online ontstonden discussies over welke clubs het best klinken en geluid werd, naast programmering en architectuur, onderdeel van de identiteit van een plek.

Voor speakerbouwer Addit Audio begint een goed systeem niet bij technische specificaties, maar bij de ervaring van bezoekers. Zij beschrijven goed geluid eerder als een warme, omhullende ervaring dan met termen als frequentiebereik of drivers. Addit Audio combineert akoestische simulaties met opvallende, organisch gevormde en industrieel 3D-geprinte ontwerpen. Daarmee mogen luidsprekers niet alleen goed klinken, maar ook gezien worden.

Volgens het Rotterdamse collectief Form Follows Frequency hangt de trend samen met de individualisering van muziek. Streaming en oordopjes maken muziek overal beschikbaar, maar nemen een deel van de gedeelde luisterervaring weg. Maatwerksystemen voor één specifieke ruimte bieden juist een fysieke, sociale ervaring die niet eenvoudig via een scherm of telefoon kan worden nagebootst. Zo verschuift geluid van onzichtbare infrastructuur naar een bepalend onderdeel van de cultuur, vormgeving en identiteit van het nachtleven.