Oesterduiksters in Japan

In dit artikel:

Ama’s zijn Japanse vrouwelijke vrijduikers die al in het jaar 759 in teksten voorkomen en eeuwenlang zeevruchten en zeewier van de kust verzamelden. Ze duiken zonder ademapparatuur, halen zee-egels, kreeften, zeekomkommers en zeeoren naar boven en doen dat soms tot tientallen meters diep. Naast hun risicovolle werk fascineren ama’s omdat ze buiten de normale sekserollen van het traditionele Japan leken te staan: ze verdienden zelfstandig geld en hadden daardoor een mate van onafhankelijkheid die uniek was.

Fotograaf Kusukazu Uraguchi (geboren 1922, prefectuur Mie) legde de ama’s intensief vast en volgde hen bijna veertig jaar, vanaf de jaren vijftig tot aan zijn dood eind jaren tachtig. Opgegroeid in Shima — een dorp bekend om oesters en parels en destijds met meer dan tweeduizend ama’s — werkte Uraguchi eerst in het familiebedrijf in de parelhandel. Door zijn nauwe contact met de vissersgemeenschap raakte hij gefascineerd en bouwde een archief van meer dan 200.000 foto’s. Huis Marseille in Amsterdam toont dit najaar een ruime selectie uit zijn werk; curator Sonia Voss maakte ook een fotoboek uit het enorme materiaal.

Uraguchi probeerde niet louter pittoreske beelden te maken maar de sociale structuur en rituelen van de ama-gemeenschap te doorgronden. Zijn foto’s tonen verschillende rollen binnen de groep: kachido die te voet het ondiepe water in gaan, okedo die met kleine bootjes in groepjes varen, en de ervaren funado die in open zee tot zo’n 30 meter duiken. Veel funado worden bij terugkeer omhoog geholpen door een sendo — vaak hun echtgenoot — die de duiker met een koord en soms een lier snel naar boven haalt. Na het duiken verzamelen de vrouwen zich in strandhutten om bij te warmen, kennis over te dragen en ervaringen te delen. Traditionele kleding bleef zichtbaar, hoewel neopreen pakken het eerder gebruikte witte katoen hebben vervangen; symbolische witte hoofddoeken blijven ter bescherming gedragen.

Voss plaatst Uraguchi in de traditie van sterke amateurfotografie in Japan, gesteund door industrieel gesponsorde wedstrijden, en stelt dat zijn werk zich leent voor herontdekking: het documenteert een cultuur in beweging — deels nog levend, deels getransformeerd tot toeristische folklore.