Offers brengen voor het klimaat: zo kan het wél
In dit artikel:
Helga van Leur (meteoroloog en klimaatspreker) en gedragswetenschapper Reint Jan Renes schrijven in Alleen als jij het ook doet (Atlas Contact) een handzaam boek over de psychologische barrières die mensen ervan weerhouden duurzamer te handelen. Ze bundelen herkenbare voorbeelden — van automatische autokeuzes en het fenomeen moral licensing (je mag wel vliegen omdat je weinig vlees eet) tot sociale druk en zelfcensuur — en leggen de gedragsmechanismen erachter in toegankelijke taal.
Recensent Daan Remarque, psycholoog en communicatiestrateeg, prijst de heldere uitleg en het vlotte schrijverschap, maar heeft fundamentele kritiek op de aanpak. Van Leur en Renes presenteren elk psychologisch mechanisme consequent als een “monster” met pittige namen (Snelle Jelle, Comfort Charlie, Jan & Alleman, Van Goede Wil) en suggereren vaak eenvoudige, bijna magische remedies: bewust een ander pad kiezen om gewoontes te breken, jezelf uitspreken om nieuwe normen te scheppen, of gedrag koppelen aan persoonlijke waarden zodat offers niet meer als offers voelen. Volgens Remarque doet die framing afbreuk aan de complexiteit van gedragsverandering: psychologische mechanismen zijn geen morele beestjes maar menselijke neigingen, en waarden zijn diep verankerd en worden hardnekkig verdedigd — stemmingen en politieke voorkeuren veranderen niet zomaar door één advies of moedige bekentenis op een feestje.
Remarque wijst ook op structuur- en stijlgebreken in het boek: de monstermetafoor voelt soms kinderachtig en simplistisch, sommige oplossingen zijn te optimistisch over het gemak van gewoon “anders doen”, en de opzet wordt af en toe inconsistent — een hoofdstuk is plots in ik-vorm geschreven door Van Leur.
Uiteindelijk meent de recensent dat het boek vooral resonantie zal vinden bij mensen die al duurzaam leven; zij herkennen de psychologische valkuilen en kunnen zich bevestiging halen uit de analyse. Voor sceptici of wie diepgekleurde waarden heeft, biedt het boek waarschijnlijk te weinig empathie en nuance om werkelijk gedrag om te buigen.
Kort: nuttige psychologische inventaris en vlotte lectuur, maar te simplistisch en moraliserend in oplossing en toon om breed veranderingsvermogen te claimen. Het artikel sluit af met korte tips voor andere recent verschenen boeken over politiek, wiskunde, tech en oorlogsgevaar.