Ook het cruijffdom kent zijn antichrist

In dit artikel:

Een mislukte spraakherkenning vormde de vonk voor David Winners nieuwe boek: toen zijn transcriptietool Johan Cruijff telkens omzette in “Johan Christ”, zag Winner een aanleiding om Cruijffs invloed te beschrijven als een quasi-religieus fenomeen. In Waarschijnlijk onsterfelijk onderzoekt Winner hoe de ideeën van Cruijff — als speler en trainer van onder meer Ajax en FC Barcelona — zich verspreidden en institu­tionaliseerden op een manier die hij vergelijkbaar acht met de verspreiding van het christendom; hij introduceert daar de term ‘cruijffdom’ voor.

Winner, eerder auteur van voetbal- en cultuurboeken zoals Briljant Oranje en een biografie van Dennis Bergkamp, kiest bewust voor een religieuze kapstok om Cruijff te duiden. Hij plukt voorbeelden uit het leven en denken van Cruijff en rangschikt die langs Bijbelse analogieën: Pep Guardiola fungeert als apostel die Cruijffs principes verder verspreidde, José Mourinho verschijnt als tegenpool — de anti-Cruijff of antichrist — vanwege zijn pragmatische, resultaatgerichte stijl die Cruijff verachtte. Ook numerologie (het rugnummer 14) en vergelijkingen met historische kersteningsprocessen, zoals die onder koning Harald Bluetooth, dienen als illustratiemateriaal voor Winners centrale metafoor.

De toon van het boek is meer cultureel-filosofisch essay dan traditionele sportbiografie. Winner kiest voor een thematische, soms cherry‑picked reconstructie van Cruijffs invloed in plaats van een chronologisch, allesomvattend levensverhaal zoals in andere recente biografieën. Dat maakt het werk inventief en provocerend, maar ook minder toegankelijk voor lezers zonder theologische achtergrond of zonder interesse in conceptuele experimenten: sommige analogieën komen vergezocht of overdreven voor. De auteur bouwt veel referenties en beeldspraak op — wat de recensent vergelijkt met een ‘omgevallen boekenkast’ — en sluit af met de stelling dat het cruijffdom een zekere toekomst heeft.

Kort: Winner levert een origineel, prikkelend essay dat Cruijffs nalatenschap vanuit een religieuze metafoor bekijkt — informatief en scherp voor liefhebbers van cultuurkritiek, maar minder geschikt als toegankelijke of volledig gedocumenteerde levensschets van Cruijff. Waarschijnlijk onsterfelijk is daarmee een onconventionele bijdrage aan de Cruijffliteratuur; uitdagend voor wie openstaat voor theatrale vergelijkingen, minder overtuigend voor lezers die een klassiekere biografie verwachten.

Waarschijnlijk onsterfelijk, David Winner, Ambo|Anthos, €23,99. Recensie door Boudewijn Geels (Het Financieele Dagblad).