Oorlog in Ethiopië escaleert, met een 'duivelspact' van oude vijanden

In dit artikel:

In Ethiopië laait na de oorlog in Tigray opnieuw een groot conflict op. Volgens historicus Ezekiel Gebissa is de strijd inmiddels over het land uitgezaaid en kan geen van de partijen militair winnen. De regering van premier Abiy Ahmed kan volgens hem echter eindeloos blijven doorvechten, waardoor een langdurige oorlog en verdere desintegratie van Ethiopië dreigen.

De huidige crisis past in een geschiedenis van terugkerende machtsstrijd tussen de vele bevolkingsgroepen van het land. Ethiopië werd eeuwenlang bestuurd als keizerrijk. De modernisering bleef achter onder keizer Haile Selassie, waarna hongersnood, muiterij en een revolutie volgden. Het marxistisch-leninistische Dergue-regime dat daarna aan de macht kwam, veroorzaakte nieuwe burgeroorlogen, repressie en hongersnoden. Dat regime viel in 1991.

Daarna kwam de Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front (EPRDF) aan de macht, een coalitie van onder meer Oromo, Amharen en Tigray. De grondwet van 1995 maakte Ethiopië tot een federale republiek met negen regio’s en gedeeltelijk zelfbestuur. De Tigray domineerden lange tijd de politiek, eerst onder premier Meles Zenawi. Hoewel het land economisch sterk groeide en Addis Abeba moderniseerde, bleef armoede wijdverbreid en nam de onvrede bij vooral Oromo en Amharen toe.

Abiy Ahmed werd in 2018 premier en gold aanvankelijk als hervormer. Hij beëindigde de oorlog met Eritrea, vormde een kabinet met veel vrouwen en kreeg in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede. Zijn poging om de EPRDF te vervangen door één nationale Prosperity Party, zonder de Tigray-tak, leidde echter tot een machtsbreuk. In 2020 stuurde Abiy troepen naar Tigray. De oorlog duurde twee jaar, kostte volgens de tekst meer dan 100.000 mensen het leven en maakte miljoenen mensen tot vluchteling of ontheemde. Een vredesakkoord in Zuid-Afrika beëindigde de gevechten in 2022, maar loste de onderliggende machtsstrijd niet op.

De afgelopen maanden is het geweld opnieuw opgelaaid. Het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) vormt samen met vroegere rivalen de Ethiopian Peoples’ Forces Alliance for Survival. Volgens emeritus hoogleraar Jan Abbink is dit een tijdelijk ‘duivelspact’, gebaseerd op hun gezamenlijke afkeer van Abiy, terwijl de bondgenoten onderling sterk verschillen. Gebissa denkt dat Tigray opnieuw in opstand kwam uit angst politiek en economisch te worden geïsoleerd. Abbink ziet juist een machtsgerichte TPLF-elite als belangrijke aanjager.

Het conflict heeft inmiddels ook een internationale dimensie. Egypte en Soedan steunen Tigray, terwijl de Verenigde Arabische Emiraten aan de kant van de federale regering staan. Ethiopië zoekt bovendien toegang tot de Rode Zee en heeft interesse in de Eritrese haven Assab. In de strijd worden drones ingezet en volgens Gebissa heeft Ethiopië met vrijwel al zijn buurlanden spanningen.

Beide deskundigen betwijfelen of een militaire overwinning mogelijk is. Gebissa pleit voor nieuwe onderhandelingen om het uiteenvallen van het land te voorkomen. Zonder bemiddeling verwacht hij vooral een einde door uitputting of een tekort aan wapens. Abbink waarschuwt dat het vorige vredesakkoord de politieke en militaire machtsbasis van Tigray grotendeels intact liet, waardoor de kiem voor nieuwe strijd bleef bestaan.