Oud-militair Dennis van der Kraats: 'Er was geen reden om me te schamen'

In dit artikel:

In 2008 werd een Nederlandse veteraan tijdens een uitzending naar Tarin Kowt in Afghanistan meerdere keren geconfronteerd met levensgevaarlijke situaties en gebrekkige besluitvorming van hogerhand. Hij vertelt hoe een mortiergranaten vlakbij insloeg terwijl hij eerst bevroren bleef staan, en hoe eerdere ritten eindigden in een bermbom die drie ernstig verwondden — de chauffeur verloor beide benen — en in een voertuig dat in een rivierbedding omsloeg en hen kwetsbaar maakte voor Taliban-aanvallen. Dergelijke incidenten, gecombineerd met verouderde of foutieve inlichtingen en trage medische terugtrekking en nazorg, ondermijnden zijn vertrouwen in de leiding.

Na terugkeer veranderde zijn gedrag: hij raakte teruggetrokken, had paniekaanvallen en sliep slecht door voortdurend piekeren over wat hij anders had kunnen doen. Klein durend woede-uitbarstingen maakten zijn sociale leven en werkrelaties kapot; hij hield nergens langer dan twee jaar vol en belandde in 2017 in de ziektewet. Anderhalf jaar na thuiskomst zocht hij hulp en kreeg van een psychiater de diagnose moral injury (morele verwonding) — een gevoel van schuld en falen omdat je niet hebt ingegrepen of volgens jezelf moreel hebt gefaald, anders dan klassieke PTSS die vaak draait om herbelevingen en nachtmerries. Die diagnose gaf hem aanvankelijk opluchting, maar leidden ook tot therapie waarin hij leerde verantwoordelijkheid te nemen voor zijn herstel, excuses te maken en confronterende gesprekken met voormalige commandanten te voeren. Dat hielp hem relativeren en rust te vinden, al blijft hij zich soms schuldig voelen tegenover zijn kinderen.

Op 5 oktober 2017, tijdens de nasleep van de vermissing van Anne Faber, werden hij en zijn vrouw Mariska door advocaat en veteraan Michael Ruperti gevraagd te helpen zoeken. Ze mobiliseerden snel tientallen, later honderden, veteranen en formaliseerden die inzet als stichting: het Veteranen Search Team. Wat begon als acute hulpactie groeide uit tot structurele inzet; het team draaide sindsdien werkweken van soms honderd uur en werd het afgelopen jaar bij 131 vermissingen ingezet, variërend van ouderen met dementie tot mensen met suïcidale neigingen. Meer dan de helft van die zoekopdrachten wordt opgelost; van de gevonden personen is ongeveer de helft nog in leven. Naast het praktische doel — bij voorkeur levend terugbrengen — biedt het werk veel deelnemers ook weer zingeving en kameraadschap.

De veteraan benadrukt dat de organisatie geen vervanging is voor professionele therapie: de inzet geeft mensen een gevoel van betekenis, maar er is altijd aandacht voor nazorg, vooral bij zware vondsten. Het zoeken heeft hem persoonlijk geholpen om zich nuttig te voelen en beter met zijn emoties om te gaan; hij heeft leren relativeren en zijn woede leren beheersen. Tegelijk blijven restschaduwen: schuldgevoelens tegenover zijn kinderen en een kwetsbaarheid voor stresssituaties zijn aanhoudend. Desondanks ziet hij in de combinatie van professionele behandeling en gezamenlijk praktisch werk een pad naar herstel en hernieuwde verbinding met de samenleving.