Overwaarde komt vrij: erfenisgolf versterkt vermogensverschillen

In dit artikel:

Nederland staat volgens de AFM aan de vooravond van een grote vermogensoverdracht. In Trendzicht 2027 noemt de beurswaakhond de komende tien jaar een ‘golf aan nalatenschappen’. Huishoudens met 75-plussers bezitten gezamenlijk €524 miljard nettovermogen, waarvan €304 miljard uit overwaarde bestaat. Hun aantal groeit van ruim 1,8 miljoen nu naar 2,6 miljoen in 2040.

Erfenissen en schenkingen vormen nu al ongeveer 40 procent van het totale vermogen. Vooral mensen die al vermogend zijn, ontvangen vaak en veel, waardoor volgens de AFM een mogelijk ‘dynastie-effect’ ontstaat: verschillen in vermogen en toegang tot een koopwoning worden van generatie op generatie doorgegeven. Een 75-plusser met een koopwoning heeft gemiddeld €690.000 nettovermogen, tegenover €50.000 bij een huurder. De huidige ontvangers zijn vooral 45- tot 65-jarigen; millennials krijgen de grootste overdrachtsgolf naar verwachting rond 2050. Ook kleinkinderen worden steeds vaker rechtstreeks begunstigd.

Het grootste deel van de nalatenschappen bestaat uit woningen. Slechts 2 procent van de erfgenamen trekt in bij de ouderlijke koopwoning; de meeste huizen worden verkocht. Wat er met de opbrengst gebeurt, beïnvloedt de woningmarkt: wie het geld gebruikt voor een duurder huis, kan anderen wegconcurreren, terwijl sparen of beleggen de druk op de huizenmarkt minder vergroot. In de komende tien tot vijftien jaar komen naar schatting jaarlijks 40.000 tot 60.000 woningen van 75-plussers vrij. Een landelijke sterke prijsdaling wordt door het aanhoudende woningtekort niet verwacht, al kan de regionale impact verschillen.

De overdrachten kunnen ook de beleggingsmarkt veranderen. Jongeren kiezen vaker voor ETF’s en crypto en nemen doorgaans meer risico dan oudere beleggers. Twee op de drie erfgenamen zet ontvangen geld voorlopig op een spaarrekening, terwijl ongeveer een kwart van de huishoudens belegt. De AFM waarschuwt daarnaast voor adviseurs, digitale tools en fraudeurs die inspelen op erfgenamen met veel geld en mogelijk emotionele kwetsbaarheid. Acht op de tien recente erfgenamen zochten geen advies; de toezichthouder verwijst daarom naar de controletool ‘Check je aanbieder’.