Perverse prikkel

In dit artikel:

De columnist opent met de klassieke anekdote over het Britse koloniale bewind in India dat een beloning uitloofde voor gevangen cobra’s — een maatregel die de plaag juist verergerde omdat mensen cobra’s gingen fokken en daarna loslieten. Die “cobra-effect”-metafoor staat centraal: beleidsprikkels kunnen onbedoeld het tegengestelde bereiken. Als voorbeeld wordt ook de Amerikaanse drooglegging in de jaren twintig genoemd, die leidde tot meer georganiseerde misdaad en illegale alcoholhandel.

Jaren geleden kreeg de auteur een telefoontje van de Democratische Partij met de vraag hoe extreemrechts te bestrijden. Hij stelde een controversiële tactiek voor: het extremisme zó overdrijven dat het belachelijk wordt en daarmee zelf imploderen. Concreet pleitte hij voor het laten uitkomen van een extreem ongeschikte figuur als symbooldrager, met de verwachting dat de overdrijving mensen zou afstoten en de beweging intern zou splijten.

De columnist ziet inmiddels aanwijzingen dat dit effect optreedt. Cijfers van Gallup uit juli 2025 tonen dat 79% van de Amerikanen immigratie nu als positief ziet, tegen 64% in 2024, en de steun voor strenge anti-immigratiemaatregelen daalde van 55% naar 30%. Politico rapporteert daarnaast dat traditionele rechtse groepen zich afkeren van het huidige beleid. Volgens de auteur draagt de aanwezigheid van Donald Trump daaraan bij: zijn extreem optreden maakt bepaalde ideeën onhoudbaar.

Tegelijk waarschuwt de schrijver voor onzekerheid: beleid met perverse prikkels kan ook nog onverwacht nadelig uitpakken. Het stuk eindigt met die voorzichtige noot en de observatie dat sommige plannen onbedoelde tegenreacties geven.