Pjotr Sauer: 'Mijn moeder keek elke ochtend onder de auto'

In dit artikel:

Journalist Pjotr Sauer (33) is net terug uit Kyiv, waar hij drie weken verslag deed voor The Guardian. Hij verbleef onder meer bij een Oekraïense legereenheid die ’s nachts met jetdrones Russische aanvallen probeert neer te halen. Volgens Sauer is de oorlog de afgelopen tijd duidelijk heviger geworden: Rusland gebruikt snellere drones en bombardementen maken de nachten in Kyiv onrustig. Na terugkeer in Amsterdam ervaart hij het contrast met het alledaagse, ontspannen stadsleven als surreëel.

Sauer groeide op in Moskou als zoon van journalist en mediaondernemer Derk Sauer en journalist Ellen Verbeek. Zijn jeugd speelde zich af in een welvarende buitenwijk waar de nieuwe Russische elite woonde. Hij voetbalde met de zoon van Roman Abramovich en zat op school met de dochter van oud-burgemeester Yury Luzhkov. Tegelijkertijd kreeg het gezin te maken met de gewelddadige werkelijkheid van de jaren negentig. Nadat een maffiabaas de familie had bedreigd en een hoofdredacteur was neergeschoten, kreeg Pjotr als kind beveiliging. Een klasgenoot werd bovendien tijdelijk ontvoerd.

Zijn vader bouwde na de val van de Muur een mediabedrijf op in Rusland en richtte onder meer The Moscow Times op. Later verkocht hij zijn onderneming voor 142 miljoen euro. Derk Sauer, die eerder verslag had gedaan van conflicten in onder andere Noord-Ierland, Cambodja, Nicaragua en Angola, overleed vorig jaar na een ongeluk op zijn zeilboot in Griekenland. Zijn zoon mist hem nog altijd en spreekt niet van een rouwproces met een duidelijk einde. Zaterdag woont Pjotr de jaarlijkse Derk Sauer-lezing bij, waar hij geregeld herinneringen aan zijn vader hoort.

De overgang naar het kapitalisme bracht volgens Pjotr voor de meeste Russen weinig voorspoed. De chaos en armoede van de jaren negentig maakten de weg vrij voor Vladimir Poetin, die orde bracht en aanvankelijk economische verbetering beloofde. Veel Russen accepteerden daardoor de steeds autoritairdere koers. Sommige jeugdvrienden van Sauer steunen inmiddels de oorlog tegen Oekraïne; zelfs zijn vroegere voetbaltrainer is naar het front vertrokken. Discussies met hen leveren volgens hem weinig op, omdat zij moeilijk kunnen toegeven dat ze mogelijk aan de verkeerde kant staan.

Zijn achtergrond geeft Sauer als journalist toegang tot mensen rond Poetin, maar hij waarschuwt dat hun informatie altijd een eigen agenda heeft. Volgens hem wisten slechts vijf tot tien personen in de directe kring van de president vooraf van de invasie. Sinds de oorlog werkt Sauer noodgedwongen vanuit Amsterdam: voor kritische journalisten is Rusland onveilig geworden. Hij kent zowel The Wall Street Journal-journalist Evan Gershkovich, die zestien maanden in een Russische cel zat, als oppositieleider Aleksej Navalny, wiens dood hem zwaar trof.

Hoewel Sauer het sociale leven en de energie van Moskou mist, ziet hij geen realistische terugkeer. Een bezoek aan een door een raket getroffen Oekraïens kinderziekenhuis heeft hem duidelijk gemaakt dat hij niet naar Rusland kan teruggaan alsof alles onveranderd is. De oorlog heeft zijn herinneringen aan zijn jeugd voorgoed verbonden met de gevolgen van het regime waarin hij opgroeide.