Poetin doet beroep op hardliners om onvrede te beteugelen

In dit artikel:

Binnen de Russische politieke en economische elite groeit de angst voor de Federale Veiligheidsdienst (FSB), de opvolger van de KGB. President Vladimir Poetin heeft de dienst meer verantwoordelijkheid gegeven voor het beschermen van zijn machtspositie. Volgens anonieme bronnen die dicht bij het Kremlin staan, gebruikt de FSB de toenemende onrust over de oorlog in Oekraïne om haar invloed uit te breiden en tegenstanders harder aan te pakken.

De aanklacht wegens terrorisme tegen Pavel Doerov, miljardair en medeoprichter van berichtenapp Telegram, wordt door deze bronnen gezien als een recent voorbeeld. De FSB zou Telegram willen beperken, ondanks waarschuwingen van Kremlinfunctionarissen dat dit voor de komende parlementsverkiezingen tot maatschappelijke onrust kan leiden. Doerov, die buiten Rusland woont, ontkent de beschuldigingen en zegt dat Moskou hem als terrorist bestempelt omdat hij niet wil meewerken aan massasurveillance en censuur.

Poetin hield traditioneel verschillende machtsblokken in evenwicht: veiligheidsdiensten aan de ene kant en gematigde, economisch georiënteerde bestuurders aan de andere. Volgens bronnen en analisten is dat evenwicht nu duidelijk verschoven naar de hardliners. De FSB zou zich steeds meer met het bedrijfsleven, de politiek en de samenleving bemoeien. Sergej Kiriënko, Poetins plaatsvervangend stafchef voor binnenlandse politiek, zou daardoor aan invloed hebben verloren.

De veiligheidsdienst krijgt volgens drie ingewijden vrijwel de vrije hand van het Tweede Departement, dat terrorisme bestrijdt en de politieke orde bewaakt. Een bomaanslag in Moskou eerder deze maand heeft de argumenten voor strengere veiligheidsmaatregelen vermoedelijk versterkt. Andere Kremlinfracties vrezen dat verdere repressie de steun onder de bevolking aantast. Die steun staat al onder druk door Oekraïense aanvallen diep in Rusland, grote militaire verliezen, hoge overheidsuitgaven, inflatie en westerse sancties. Volgens het Levada Center vindt nog 50 procent van de Russen dat de oorlog succesvol verloopt, 19 procentpunt minder dan een jaar eerder.

De repressie treft inmiddels uiteenlopende groepen. Blogger Ilja Remeslo, die van pro-Kremlincriticus veranderde, is volgens staatspersbureau Tass na zijn arrestatie naar een psychiatrische instelling gestuurd wegens vermeende verspreiding van nepnieuws over het leger. Oppositiepoliticus Boris Nadezjdin kreeg een extremismeveroordeling nadat hij een foto van de vermoorde oppositieleider Aleksej Navalny had getoond en vluchtte naar Frankrijk nadat hij als ‘buitenlands agent’ was aangemerkt. Ook ondernemers verliezen bezittingen, die volgens het artikel worden overgedragen aan Poetins loyale medestanders.

Verder zijn tientallen wetenschappers wegens vermeend verraad onderzocht vanwege eerder toegestane buitenlandse conferenties. De culturele sector wordt gevolgd via informele lijsten van zogenoemde ‘onpatriottische’ artiesten. Een nieuwe wet maakt het mogelijk om bezittingen, overheidsdiensten en bancaire toegang te blokkeren van gevluchte tegenstanders die bij verstek worden veroordeeld.

Het Tweede Departement staat onder leiding van luitenant-generaal Aleksej Sedov, een voormalig KGB-officier met directe toegang tot Poetin. Commentatoren waarschuwen dat Poetins weigering om concessies te doen, terwijl de oorlog en economie problemen veroorzaken, het bestuur verder verhardt. Daardoor groeit volgens socioloog Ella Panejach de angst in zowel de elite als de middenklasse: niemand weet wie het volgende doelwit wordt.