Praktische oplossingen om de planeet te redden
In dit artikel:
Willem Jan van Andel, voormalig advocaat en curator bij grote faillissementen zoals DSB Bank en V&D, betoogt in zijn pamflet Waarom deze eeuw anders wordt dan alle andere. De onvermijdelijke val van het kapitalisme dat het huidige economische denkkader — groei en voortdurende consumptie — onhoudbaar is nu meerdere grenzen van de planeet zijn overschreden. Vanuit zijn ervaring met bedrijfssaneringen en publieke dossiers signaleert hij zowel structurele tekortkomingen in het systeem als de beperkte horizon van burgers die vooral aan eigen (of kinderlijke) belangen denken.
De eerste twee delen beschrijven de klimaatcrisis en de bekende waarschuwingssignalen; de kern van het boek zit in deel drie, waar Van Andel met concrete, soms radicale instrumenten komt. Geïnspireerd door Thomas Piketty pleit hij voor sterk progressieve belastingen op inkomen en vermogen om de buitensporige ecologische impact van de rijkste tien procent terug te dringen. Daarnaast stelt hij praktisch beleid voor: een heffing op verspilling, remmen van reclame, progressieve consumptiebelastingen, quotering van grondstoffengebruik en veel langere productgaranties om de wegwerpcultuur te bestrijden.
Politieke vernieuwing krijgt evenzeer aandacht. Van Andel bekritiseert de korte-termijnoriëntatie van professionele politici en stelt — naar voorbeeld van David van Reybrouck — een door loting samengestelde kamer voor gewone burgers die kabinetsbesluiten toetsen op lange-termijnbelangen. Ook wil hij een ministerie dat uitsluitend op de lange termijn gericht is.
Het boek is volgens de criticus lezenswaardig en optimistisch geformuleerd: verandering is mogelijk, vergelijkbaar met bouwers die kathedralen startten zonder zelf het eindresultaat te beleven. Tegelijkertijd valt op dat Van Andel weinig ruimte laat voor menselijke creativiteit en technologische innovatie als deel van de oplossing, en dat hij zijn analyses pas naar voren brengt nadat hij zelf geen ambt meer bekleedt.
Kort vermeld: Barry Levine reconstrueert in Epstein de decennialange misstanden rond financier Jeffrey Epstein; Maurits Chabot beschrijft met Dan zien we dezelfde sterren het Oekraïense verzet aan het front; Aoife Fleming belicht in Vrouwen van Amsterdam honderd vergeten vrouwelijke straatnamen; en Hélène Landemore pleit in Politiek zonder politici voor burgerberaden als alternatief voor traditionele politiek.