Psychologiehoogleraar Susan Bögels: 'Iedereen heeft een innerlijke ouder'

In dit artikel:

Susan Bögels, hoogleraar Family Mental Health & Mindfulness aan de Universiteit van Amsterdam, psychotherapeut en mindfulnesstrainer, betoogt in haar boek Parenting ourselves dat iedereen een ‘innerlijke familie’ in zich draagt. Die innerlijke stemmen — zoals een veeleisende, bestraffende ouder, een rebelse of boze kindzijde, of een vermijdende beschermer — zijn gevormd door opvoeding en cultuur en reguleren ons gedrag. Naast die geïnternaliseerde ouders bestaan er ook innerlijke ouderdelen die echt het beste met ons voorhebben: zij bieden overzicht, troost en strikte maar wijswaardige aansporing wanneer dat nodig is.

Bögels pleit ervoor je afkomst te erkennen en te eren: weten waar je vandaan komt geeft identiteit en maakt je meer heel. Ook families met pijnlijke geschiedenis of conflicten vragen volgens haar om integratie en acceptatie; soms is afstand nemen nodig, maar blijven vastzitten in woede belemmert het leven. Vergeving ziet ze als een bevrijdende daad voor jezelf — iets wat je kunt schenken zonder dat het iets van de ander vereist — en stelt dat veel religies dit principe delen, ook al beschouwt zij zichzelf niet religieus.

Mindfulness vormt de praktijkmatige kern van haar aanpak. Bögels ontdekte mindfulness in 1997 en combineert het met schematherapie en systeemtherapie. Ze waarschuwt dat mindfulness in het Westen vaak verengd wordt tot een techniek voor persoonlijke geluksvinding; volgens haar is meditatie vooral thuiskomen bij de werkelijkheid van wie je nu bent — ook als dat onaangenaam is. Haar onderzoek naar mindful parenting laat zien dat trainingen voor ouders van kinderen met problemen niet alleen het welzijn en de stress van ouders verminderen, maar ook gedrags- en psychische klachten bij zowel ouders als kinderen verbeteren. Mindfulness werkt dus binnen het hele gezinsysteem.

Praktisch legt Bögels uit hoe je die innerlijke dynamiek herkent en verandert. Observeer je gedachten en noteer welke innerlijke stem spreekt: is het de bestraffende ouder, het uitstellende kind of de beschermende vermijder? Houd een week bij wanneer je ja zegt maar nee voelt, of wanneer je iets uitstelt. Die feiten geven aanknopingspunten. De innerlijke ouder kan vervolgens luisteren, vragen wat je nodig hebt en discipline of troost bieden in jouw belang. Retraites en schrijfopdrachten helpen om patronen zichtbaar te maken en stap voor stap de “kluwen” van jezelf te ontwarren.

Ze belicht ook hoe intieme relaties oude beschermdelen opwekken: afhankelijke, vermijdende of overcompenserende reacties die ooit werden aangeleerd om veiligheid te krijgen, maar nu juist problemen veroorzaken. Het inzicht dat die delen ooit ter bescherming ontstonden, maakt het mogelijk milder naar jezelf te zijn en anders te reageren.

Bögels benadrukt dat boosheid een legitieme emotie is en dat veel vrouwen geleerd hebben die te onderdrukken; die expressie kan helend zijn als ze veilig en bewust gebeurt. Het uiteindelijke doel van haar werk is zelfouderschap: leren zorgen voor jezelf met dezelfde luisterende aandacht, grenzen en troost die een goede ouder ook zou geven — waardoor je meer heelheid en levenswijsheid ontwikkelt.