Psycholoog Anne Marsman: 'Alles trauma noemen, miskent ons grote herstellende vermogen'
In dit artikel:
Anne Marsman, psycholoog en promovendus op het gebied van trauma, gebruikt haar eigen ervaringen met depressie, eetstoornis en zelfbeschadiging als drijfveer voor haar onderzoek. Gefrustreerd door de theoretische insteek van haar opleiding in Maastricht—veel aandacht voor diagnostische criteria maar te weinig voor context—verdiepte ze zich in hoe ingrijpende jeugdervaringen de geestelijke gezondheid vormen. In 2023 startte ze Traumanet, een laagdrempelig onlineplatform met informatie en praktische handvatten over trauma.
Marsman hanteert een brede definitie: een trauma is een psychische wond die ontstaat wanneer iets gebeurt dat niet had mogen gebeuren, of juist wanneer iets essentieels uitblijft—bijvoorbeeld emotionele verwaarlozing. Ze benadrukt vaak: “Trauma is altijd subjectief.” Wat voor de één verwoestend is, hoeft dat voor een ander niet te zijn. Cruciaal is hoe iemand het gebeurde kan begrijpen, emoties en stress kan reguleren en of er steun beschikbaar is. Kinderen zijn extra kwetsbaar omdat ze die vaardigheden nog niet hebben en snel de schuld bij zichzelf leggen, waardoor gebeurtenissen zwaarder kunnen wegen.
Emotionele verwaarlozing krijgt volgens Marsman te weinig aandacht, terwijl het diepe gevolgen kan hebben: experimenteel onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat mensen zonder voldoende sociale verbinding fysiek kunnen verslechteren en zelfs sterven. Ook het doorgeven van patronen speelt een grote rol; ouders die in hun eigen jeugd mishandeld zijn, hebben een sterk verhoogde kans om hun kinderen ook schade toe te brengen. Marsman verwijst daarbij naar de observatie dat “hurt people hurt people”, meestal onbewust, en dat dit verklaart waarom trauma vaak generaties overspant.
Betekenisgeving bepaalt mede of een ervaring traumatisch wordt. Een klap tijdens het uitgaan kun je zien als iets toevalligs, of als bewijs van eigen zwakte—die laatste interpretatie vergroot de kans op blijvende schade. Ontkenning of gebrek aan erkenning door belangrijke anderen kan zelfs slechter uitpakken dan de gebeurtenis zelf; dit wordt soms aangeduid als een ‘second rape’. Omgekeerd werkt steun en correcte betekenisgeving beschermend: het besef dat het niet jouw schuld was helpt verwerking.
Marsman legt ook de link tussen trauma en lichamelijke klachten. Mensen met een zware jeugdbelasting vertonen in laboratoriumopdrachten sterkere en langduriger fysieke stressreacties (hartslag, spierspanning), wat wijst op een ontregeld zenuwstelsel en immuunsysteem. Daarom pleit ze ervoor behandelingen niet alleen mentaal te richten maar ook het lichaam te betrekken; zij noemt zelf baat te hebben gehad bij haptotherapie en andere lichaamsgerichte therapieën.
Wat betreft zelfbeschadiging en eetstoornissen ziet Marsman vooral zelfregulatie: eten, uithongeren of het toebrengen van pijn dempt spanning, legt de aandacht op het lichaam en biedt controle waar het leven die ontbeert. Zulke gedragingen hebben altijd een functie—ze maken het ondraaglijke tijdelijk draaglijk—en moeten als zodanig erkend worden in de behandeling.
Marsman waarschuwt voor zowel het bagatelliseren als het overmatig pathologiseren van moeilijke ervaringen. Naar schatting ervaart zo’n 80 procent van de Nederlanders minstens één potentieel traumatische gebeurtenis, maar verreweg de meesten ontwikkelen geen chronisch trauma; steun is daarbij bepalend. Ze pleit ervoor dat jongeren leren omgaan met ongemak en dat volwassenen het voorbeeld geven dat herstel mogelijk is.
De onlinewereld heeft een dubbel karakter: het kan herkenning en verbinding bieden, maar ook ernstige risico’s. Marsman werkt samen met het Centrum Seksueel Geweld en hoort veel over onlinemisbruik, afpersing en het razendsnel verspreiden van intieme beelden. Jongeren kúnnen bovendien zelf naar schadelijke informatie zoeken (zoals pro-ana sites) en in contact komen met kwaadwillenden. Haar advies: wijk er niet van weg maar ga in gesprek met kinderen over wat er online kan gebeuren, leg uit waarom het gevaarlijk is en maak duidelijk dat ze vervelende ervaringen altijd kunnen delen, zonder meteen te straffen.
Samengevat pleit Marsman voor meer contextgevoelige, lichaamsbewuste en relationele benaderingen van trauma: erken de subjectiviteit van leed, richt behandeling niet alleen op symptomen maar ook op lichamelijke sporen, bescherm en steun kinderen, en geef jongeren en volwassenen vaardigheden om met pijn en ongemak om te gaan.