Regisseur en schrijver Eric de Vroedt: 'De mate van waardering is voor mij nooit genoeg'

In dit artikel:

Eric de Vroedt, artistiek leider van Het Nationale Theater, werkt aan een toneelstuk over Big Pharma. Als hartpatiënt, die afhankelijk is van medicijnen, wil hij onderzoeken hoe kritiek op de farmaceutische industrie mogelijk is zonder te vervallen in complottheorieën. Het onderwerp is voor hem zowel maatschappelijk als persoonlijk: de industrie kan volgens hem op meedogenloze wijze geld verdienen aan kwetsbare mensen, terwijl patiënten er tegelijk hun leven aan te danken hebben.

In het interview vertelt De Vroedt uitgebreid over zijn Indische familiegeschiedenis en zijn moeder Patricia de Willigen. Zij kwam als kind naar Nederland en wilde nadrukkelijk zo Nederlands mogelijk zijn. Ze had een afkeer van haar Indische achtergrond en sprak nauwelijks over haar jeugd in de voormalige kolonie. Haar vader stierf tijdens de Japanse bezetting in een kamp op Flores. Haar moeder en kinderen leefden als indo’s buiten de interneringskampen, verhuisden voortdurend en waren tijdens de bersiap-periode bang voor geweld. De vlucht naar Nederland was volgens De Vroedt een noodgedwongen afscheid van alles wat zijn moeder voelde en wist.

Pas later ging hij zich verdiepen in zijn afkomst. Het boek Revolusi van David Van Reybrouck vormde daarbij een belangrijk keerpunt. Daardoor zag De Vroedt het Indische verleden niet langer alleen als folklore, met eten, wajang en nostalgie, maar ook als een politiek verhaal over koloniale uitbuiting, racisme en de gewelddadige onafhankelijkheidsstrijd. Hij ontdekte bovendien hoe veel indo’s voortkwamen uit ongelijke en soms uitbuitende relaties tussen Europese militairen en Indonesische vrouwen. Dat maakte zijn eigen familiegeschiedenis beladen: zijn overgrootmoeder werd op veertienjarige leeftijd door zijn overgrootvader meegenomen en pas jaren later met hem getrouwd.

De Vroedts moeder fungeerde lange tijd als een poortwachter die hem verhinderde bij die geschiedenis te komen. Ze sprak liever over zijn werk dan over haar eigen gevoelens of verleden. Volgens hem zat daar een diepgeworteld gevoel van minderwaardigheid en angst om er niet bij te horen achter. Dat gevoel herkent hij bij meerdere generaties Indische gezinnen, die zich zowel in Indonesië als in Nederland vaak als een tussenlaag hebben ervaren.

Ook zijn jeugd was ontregelend. Na de scheiding had zijn moeder financiële problemen en leende ze geld van haar jonge zoon. Zijn vader was alcoholist en bedreigde zijn moeder met een pistool. De Vroedt beschrijft vooral een gebrek aan warmte en emotionele aandacht: zijn ouders vroegen niet wat hij voelde. In therapie kreeg hij ruimte voor woede en verdriet, gevoelens die hij vroeger had leren wegdrukken. Zijn persoonlijke geschiedenis verwerkte hij in de voorstelling De eeuw van mijn moeder, die volgens hem ogenschijnlijk over zijn moeder gaat, maar in feite zijn eigen verleden blootlegt. Eerder maakte hij na de dood van zijn vader al een voorstelling over diens eenzaamheid en zoektocht naar liefde.

Het theater helpt De Vroedt om fictieve gesprekken te voeren met zijn overleden ouders en zo de pijn te doorleven en deels te aanvaarden. Tegelijk ziet hij dat zijn gedrevenheid en behoefte aan erkenning voortkomen uit het gevoel nooit goed genoeg te zijn. Hij was jarenlang een controlerende leider, gedreven door wantrouwen en de angst dat alleen hij het goed kon doen. Sinds de marathonvoorstelling De seizoenen probeert hij meer uit handen te geven. Tai chi helpt hem kritiek en tegenslag beter op te vangen, al kan een slechte recensie nog steeds dagenlang zijn humeur bepalen.

Een ernstig hartprobleem vormde een tweede breuk in zijn leven. Toen hij 45 was en net artistiek leider bij Het Nationale Theater was geworden, bleek een hartslagader voor 90 procent dichtgeslibd. Na drie dotterbehandelingen gaat het naar omstandigheden goed. Hij is gaan sporten en streng veganistisch gaan eten, maar beseft ook dat minder werkstress en het loslaten van controle noodzakelijk zijn. De confrontatie met zijn sterfelijkheid versterkte zijn behoefte om als kunstenaar te blijven reflecteren op familie, geschiedenis, macht en maatschappelijke verantwoordelijkheid.