Rens van Tilburg: 'Rijken krijgen een gezonder en gelukkiger leven als zij iets van hun welvaart delen'

In dit artikel:

Nederland behoort tot de rijkste en gelukkigste landen, maar veel inwoners vinden dat het slecht gaat. Volgens een SCP-peiling zou een vijfde bereid zijn het huidige politieke systeem uit te dagen. Econoom Rens van Tilburg onderzoekt deze paradox in zijn boek *Alles voor elkaar*. Hij stelt dat de samenleving te sterk is ingericht rond concurrentie, financieel gewin en individuele prestaties, terwijl mensen volgens hem vooral behoefte hebben aan samenwerking, bestaanszekerheid en gemeenschapszin.

Van Tilburg ziet in de geschiedenis een verband tussen maatschappelijke bloei en meer samenwerking. Zo werden in oude beschavingen schulden collectief kwijtgescholden en ontstonden later coöperaties, sociale wetten en overleg tussen werkgevers en werknemers. Een onderzoek uit 2004 wees bovendien uit dat bijna de helft van de Nederlanders liever in een zorgzame samenleving met lokale solidariteit leeft, terwijl slechts 6 procent de prestatiemaatschappij verkoos.

Volgens Van Tilburg lopen burgers vooruit op bestuurders. Zij kiezen vaker voor vrije tijd, vrijwilligerswerk en zorg, terwijl de politieke en bestuurlijke elite geluk nog te veel koppelt aan inkomensgroei en economische concurrentie. De verzwakte relatie tussen overheid en bevolking voedt volgens hem populisme. Burgerfora kunnen helpen om verschillende stemmen weer bij het bestuur te betrekken, al verliezen zulke raden hun geloofwaardigheid als hun adviezen niets veranderen.

Van Tilburg pleit voor een hogere vermogensbelasting om investeringen in onderwijs, innovatie en sociale zekerheid te financieren, in plaats van verder te bezuinigen. Ook noemt hij maatschappelijke diensttijd voor jongeren, waarbij deelnemers na afloop een erfenis of startkapitaal krijgen, en maatregelen zoals voorschoolse opvang en langere brugklassen. Hij wil ongelijkheid niet volledig opheffen, maar wel kansen eerlijker verdelen.

Zijn boodschap aan vermogenden is dat het delen van rijkdom niet alleen de democratische rechtsstaat en veiligheid beschermt, maar ook hun eigen welzijn kan vergroten. Uiteindelijk moeten burgers zelf verandering afdwingen, terwijl politici de spelregels aanpassen. Van Tilburg ziet daarvoor al signalen in voorstellen rond de hypotheekrenteaftrek en vermogensongelijkheid.