Rijkdom en succes bieden geen bescherming tegen jeugdtrauma
In dit artikel:
Christiaan Vinkers, psychiater en hoogleraar stress en veerkracht, gebruikt in Littekens uit je jeugd de metafoor van een jonge boom met een zichtbare wond om uit te leggen wat jeugdtrauma is: een gebeurtenis of periode die niet zomaar wegtrekt maar een blijvende barst in ontwikkeling en gevoel van veiligheid kan achterlaten. Hij wil duidelijkheid bieden in een terrein waar groeiende publieke aandacht leidt tot verwarring: waar stopt normale tegenslag en begint trauma?
Vinkers bespreekt typen mishandeling en verwaarlozing, legt uit dat het niet alleen om wat er gebeurde gaat maar ook om de context — wie er was, hoeveel steun er was, en hoe lang het duurde — en geeft aan dat 15–25% van de volwassenen aangeeft in hun jeugd met mishandeling of verwaarlozing te hebben geworsteld, terwijl slechts een klein deel bij instanties bekend is. Veel problemen blijven onopgemerkt.
Speciale aandacht krijgt het opgroeien in de 21ste eeuw: welvaart reduceert risico op ziekte en armoede, maar nieuwe bronnen van kwetsbaarheid — prestatiedruk, overbescherming en de digitale wereld — kunnen leegte en gemis veroorzaken. Schermgebruik is een potentiële risicofactor, niet zozeer vanwege het aantal uren, maar door de inhoud, het tijdstip en of het echte sociale contacten, slaap of beweging verdringt; daarnaast bestaan risico’s als digitaal pesten en online kindermisbruik.
Vinkers waarschuwt tegen een onkritische popularisering van trauma: er is een groeiende markt van theorieën en behandelingen die soms meer beloven dan ze waarmaken en zelfs schadelijk kunnen zijn. Daarom pleit hij voor scherpe definities en precisie, zodat enerzijds trauma niet te snel wordt toegekend aan uiteenlopende problemen en anderzijds niet wordt gebagatelliseerd.
Het boek is zowel analytisch als hoopgevend: met zijn achtergrond in veerkracht benadrukt Vinkers dat herstel mogelijk is en roept hij op tot preventie en maatschappelijke investeringen — betere 'bodem' kan groei en herstel bevorderen. Het werk is geschreven als een toegankelijk college dat vragen opwerpt en beantwoordt, bedoeld voor hulpverleners, getroffenen en ouders.
Kort vermeld: in hetzelfde overzicht werden ook andere recente titels genoemd, onder meer Thomas Doherty over klimaatangst, een rijk geïllustreerd businessboek over management, Jaap Seidell over de belemmeringen in ons voedselsysteem en Anna van den Breemer en Heleen van Lier met praktische tips voor een beter leven.