Risico op stroomuitval door slecht beveiligde elektronische apparaten: 'Het is heel eng'

In dit artikel:

Slecht beveiligde apparaten die met internet zijn verbonden, kunnen volgens de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) een grootschalige stroomstoring veroorzaken. Bij een gerichte cyberaanval of een foutieve software-update kunnen hackers bijvoorbeeld grote aantallen warmtepompen, laadpalen, zonneomvormers en thuisbatterijen tegelijk aan- of uitzetten. Daardoor kan vraag en aanbod op het elektriciteitsnet plotseling uit balans raken.

De waarschuwing komt op een moment dat het aantal serieuze hacks toeneemt. Vorige week werden in verschillende Europese landen onder meer vriezers van supermarkten en bloedbanken op afstand uitgezet of tot hoge temperaturen opgestookt. Nederlandse huishoudens vormen volgens deskundigen een extra risico, omdat inmiddels ongeveer drie miljoen woningen zonnepanelen hebben en er meer dan 800.000 thuislaadpunten zijn. Ook huishoudelijke apparaten zoals ovens en wasmachines zijn steeds vaker online verbonden.

Tot augustus vorig jaar bestonden er nauwelijks verplichte veiligheidseisen voor bijvoorbeeld omvormers en laadpalen. De RDI trof onder meer eenvoudig te raden standaardwachtwoorden aan en concludeerde na onderzoek in 2023 dat geen van de geteste zonneomvormers goed beveiligd was. Inmiddels zijn drie wetten ingevoerd of aangekondigd die digitale veiligheid moeten verbeteren, maar volgens de toezichthouder blijven belangrijke hiaten bestaan. De regels gelden niet altijd voor kleine bedrijven die wel veel energieapparaten beheren, zijn vooral gericht op nieuwe producten en bereiken niet alle buitenlandse dienstverleners. Oude apparaten kunnen bovendien tien tot twintig jaar in gebruik blijven.

Een extra kwetsbaarheid zit in gedeelde cloudsystemen en software van fabrikanten. Via één gehackt cloudbedrijf kunnen grote aantallen apparaten worden bereikt, zelfs wanneer die afzonderlijk goed beveiligd zijn. Ook ingebouwde functies waarmee fabrikanten alle apparaten tegelijk kunnen updaten, kunnen worden misbruikt. Kunstmatige intelligentie maakt het bovendien eenvoudiger om zwakke plekken op te sporen.

De EU probeert de risico’s te beperken door buitenlandse import aan banden te leggen. Vanaf 1 november mogen Chinese omvormers niet meer met Europese subsidies worden aangeschaft; momenteel is ongeveer 80 procent van de Europese omvormers Chinees. De RDI vreest echter dat fabrikanten veiligheid soms laten varen om producten goedkoop te houden en dat toezicht op miljoenen apparaten onmogelijk blijft.