Sandra Molenaar: 'enshittification', hoe Big Tech uw privacy en geld schaadt

In dit artikel:

Enshittification beschrijft het proces waarbij succesvolle onlineplatforms geleidelijk verslechteren doordat bedrijven winstmaximalisatie boven gebruikersbelang plaatsen. Eerst trekken diensten gebruikers aan met goede functionaliteit en lage kosten; zodra ze dominante posities bereiken zetten ze stappen die inkomsten verhogen maar de ervaring en privacy ondermijnen: meer advertenties, hogere kosten voor bedrijven en gebruikers, agressievere dataverzameling en minder aandacht voor servicekwaliteit. Deze ontwikkeling speelt de laatste jaren wereldwijd bij grootmachten in de techsector en raakt zowel consumenten als kleine ondernemers die afhankelijk zijn van die platforms.

De oorzaken liggen vooral in de drang naar winst, netwerk- en schaalvoordelen die concurrentie uitschakelen, en een reguleringsklimaat dat lang te weinig tegenwicht bood. Gevolgen zijn onder meer verlies van privacy, hogere kosten, slechtere gebruikservaring en verminderde keuzevrijheid.

Tegengaan kan via meerdere sporen: strengere handhaving van mededingings- en privacyregels, bevordering van interoperabiliteit en open standaarden, en het steunen van alternatieve businessmodellen zoals betaalde, advertentievrije diensten of gebruikerscoöperaties. Consumenten kunnen bijdragen door kritischer te kiezen voor betaalde versus gratis diensten, privacytools te gebruiken en kleinere concurrenten te ondersteunen. Collectieve actie en beleidsingrijpen zijn volgens deskundigen cruciaal om te voorkomen dat meer diensten dezelfde neerwaartse spiraal doorlopen.