Scheidende stellen zijn slecht voorbereid: 'Mensen willen vooral laten zien hoe gelukkig ze zijn'

In dit artikel:

De Amerikaanse bestseller *Strangers* van Belle Burden heeft deze zomer een brede discussie losgemaakt over de financiële gevolgen van een scheiding. Burden beschrijft hoe haar man haar na ruim twintig jaar verliet en hoe onvoorbereid zij was op de financiële afwikkeling. Uit onderzoek van *The New Yorker* bleek later dat zij dankzij trustfondsen financieel minder kwetsbaar was dan het boek suggereert. Toch raakte haar boodschap veel lezers: ook mensen in een gelukkig huwelijk zouden moeten weten hoe hun vermogen, belastingzaken en afspraken geregeld zijn. Van het boek komt een Netflix-verfilming met Gwyneth Paltrow.

Ook in Nederland weten veel stellen weinig over de financiële gevolgen van een relatiebreuk. Jaarlijks scheiden ongeveer 52.000 mensen. Michiel (47), een talentscout uit Amsterdam, woont sinds maart tijdelijk in een woning van Parentshouses, een stichting voor ouders die na een scheiding woonruimte zoeken. Hij heeft co-ouderschap over zijn kinderen van tien en vier jaar. Een jaar eerder woonde hij nog met zijn gezin in een koopwoning. Na zijn vertrek uit het huis van zijn ex-partner hadden zij nog geen duidelijke afspraken over hun woning, geld of de zorg voor de kinderen. Hun mediation loopt na tien maanden nog steeds.

Financieel echtscheidingsadviseur Lotte van Os ziet vaak dat stellen vóór hun huwelijk nauwelijks over een mogelijk einde van de relatie praten. Uit een onderzoek onder vierduizend mensen uit 2023 bleek dat 60 procent vooraf weinig wist over de financiële consequenties van een scheiding en 75 procent daarover geen afspraken had gemaakt. Dat vergroot volgens deskundigen de kans op ruzie en juridische procedures, waarbij conflicten geregeld over de hoofden van kinderen worden uitgevochten.

Familierechtadvocaten vinden het juist verstandig om tijdens een gelukkige periode al te bespreken wat er gebeurt bij een scheiding. Sinds 2018 trouwen mensen standaard niet meer in volledige gemeenschap van goederen. Daardoor blijven bezittingen van vóór het huwelijk meestal privé en wordt alleen het tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen gedeeld. Dat klinkt overzichtelijk, maar in de praktijk is veel administratie nodig. Een woning, aflossingen met privégeld, erfenissen en schenkingen kunnen tot ingewikkelde verrekeningen leiden. Huwelijkse voorwaarden zijn bovendien vaak moeilijk te begrijpen voor mensen zonder juridische kennis.

Ook pensioenrechten worden regelmatig vergeten. Vier op de tien mensen delen hun pensioen na een scheiding niet met hun ex-partner, terwijl die daar in beginsel wel recht op kan hebben. Boosheid, verdriet en de wens om conflicten te vermijden zorgen ervoor dat ex-partners dit onderwerp laten liggen.

Voor vrouwen zijn de financiële gevolgen gemiddeld zwaarder. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen laat zien dat hun vermogen in het jaar van de scheiding 50 procent lager ligt dan dat van vergelijkbare getrouwde vrouwen. Bij mannen bedraagt de daling 27 procent. Vrouwen werken gemiddeld ruim acht uur per week minder, verdienen daardoor vaak minder, maken minder vaak promotie en bouwen minder pensioen op. Na een scheiding verhuizen zij bovendien vaker naar een huurwoning, terwijl de ex-partner de voormalige koopwoning behoudt. Door stijgende huizenprijzen en de woningnood loopt het vermogensverschil daarna verder op. Zeven op de tien ex-partners wonen een halfjaar na de breuk nog samen, wat de stress vergroot.

Professionele begeleiding kan helpen, maar is kostbaar. Een scheidingsplanner begeleidt stellen bij de financiële afwikkeling; een volledig traject met advocaat kost ongeveer 3.700 euro. Goedkopere online aanbieders rekenen soms slechts enkele honderden euro’s of minder, maar advocaten waarschuwen dat zulke trajecten geregeld zonder voldoende controle worden afgehandeld. Onduidelijke of ondeugdelijke afspraken kunnen jaren later nieuwe procedures veroorzaken. Ook door ChatGPT gemaakte convenanten zijn volgens deskundigen riskant, omdat AI actuele regelgeving en persoonlijke juridische nuances kan missen en daardoor problemen met bijvoorbeeld de Belastingdienst kan veroorzaken.

Michiel heeft dankzij Parentshouses voorlopig een betaalbare woning voor een jaar. Zijn ex woont nog in de oude gezinswoning, die geen van beiden kan overnemen. Hij betaalt maandelijks mee aan de hypotheek en hoopt uiteindelijk weer met een andere co-ouder te kunnen samenwonen. Kort na het interview vond hij een monumentaal huis aan de Amstel, maar over de definitieve financiële afwikkeling van zijn scheiding heeft hij nog altijd geen duidelijkheid.