Shula Rijxman: 'Door mijn ziekte ben ik nergens meer bang voor'
In dit artikel:
Shula (Shulamith) Rijxman (66) verschijnt fragiel maar vastberaden bij een diner in restaurant Nick Vollebregt in Laren. Eten kost haar veel moeite: keelkanker en zware bestraling hebben smaak en speekselproductie beschadigd, en door een ernstige scoliose moesten artsen in oktober een inwendig ‘skelet’ van titaniumstaven en schroeven van haar heup tot haar schouderblad plaatsen. Haar polsen zijn gebraced zodat ze bestek kan vasthouden. Een eerdere afspraak met de redacteur ging een half jaar eerder niet door omdat ze te ziek was. Rijxman weigert zich als patiënt te laten zien: “Ik weiger me een patiënt te voelen,” zegt ze, en ze houdt vast aan de afspraak om haar verhaal te doen en misverstanden over haar persoon recht te zetten.
Rijxman, jarenlang prominente bestuurder in het publieke omroepbestel, ontlokte tijdens en na haar voorzitterschap hevige reacties. Bij haar vertrek uit Hilversum in 2021 kreeg ze formele lof en een lintje, maar ook veel anonieme opluchting en felle kritiek van collega’s en commentators. Het recente boek Studio Ego van Mark Koster noemt haar meerdere keren incapabel en hekelt het omroepnetwerk; Rijxman bestrijdt die beelden en wijst op behaalde resultaten: hervorming van presentatoren-salarissen, versterking van het NPO‑merk en het beperken van bezuinigingen. Tegelijk doet ze kritiek van mannen en het feit dat zij de eerste vrouwelijke NPO‑voorzitter was, pijn: volgens haar speelde seksisme een rol in de tegenstand die ze ondervond.
Na Hilversum maakte ze de verrassende overstap naar de Amsterdamse politiek als D66-wethouder. Die negen maanden, waarin ze een portefeuille kreeg zonder cultuur — en dus veel nieuwe terreinen waaronder de zorg — noemt ze nu een mislukking: ze onderschatte lokale politiek en werd door tegenstanders en eigen partij niet krachtig gesteund. Beschuldigingen over te losse omgang met een departementshoofd en ‘schijn van belangenverstrengeling’ leidden tot politieke commotie en tot het inhuren van een pr‑medewerker op eigen kosten. Haar opvolger bij de NPO, Frederique Leeflang, vertrok na drie jaar eveneens onder kritiek over bestuursstijl.
De bestuurlijke carrière bracht ook bedreigingen met zich mee; volgens Rijxman kwamen die vooral uit antisemitische hoek. Haar Joodse achtergrond heeft haar gevoeligheid voor onderdrukking en polarisatie gevormd en motiveert haar huidige activiteiten: ze coacht jonge ondernemers en initieerde samen met anderen de Nacht van de Verlichting, een platform met bijeenkomsten en podcasts tegen polarisatie en voor een liefdevolle opvoeding van volgende generaties.
Rijxman reflecteert op verlies en veerkracht. Ziekte maakte het leven kleiner en intiemer, zegt ze: kleine dingen en dierbaren worden belangrijker. Ze is vastbesloten nog plannen te maken en zich te verweren tegen aantijgingen: “Ik ben na mijn ziekte opgehouden ergens bang voor te zijn,” aldus Rijxman, die dit diner ziet als mogelijk het laatste interview over haar leven als bestuurder.