Slachtoffers verdienen meer dan een minisorry

In dit artikel:

De bundel *Erkenning na onrecht*, onder redactie van Jos de Keijser, onderzoekt erkenning als fundamentele behoefte van slachtoffers en nabestaanden. Aan bod komt onrecht na gewelds- en levensdelicten, seksueel geweld en overheidsfalen, zoals het Toeslagenschandaal. Erkenning kan komen van de dader, de sociale omgeving, politie en justitie of de overheid, maar blijft in de praktijk vaak uit. Zelfs in persoonlijke relaties blijkt oprechte erkenning van schade al moeilijk; bij ernstig leed is die drempel nog hoger.

In het openingshoofdstuk stelt psycholoog Jos de Keijser, geïnspireerd door filosoof Emmanuel Levinas, dat erkenning volledige aandacht voor de kwetsbaarheid van de ander vereist. In het strafrecht is dat ingewikkeld, omdat erkenning door een dader niet kan worden afgedwongen. Jurist Diederik Greive pleit daarom voor meer nadruk op de autonomie van slachtoffers, bijvoorbeeld via betere ondersteuning, schadevergoeding en spreekrecht. Dat laatste kan helpen, al is er nog weinig onderzoek naar de effecten.

Lena Olivier beschrijft hoe de moord op haar zus door haar partner tientallen nabestaanden tot slachtoffer maakte. Ze verwerpt de gedachte dat een slachtoffer medeverantwoordelijk is voor femicide: kiezen voor een relatie betekent niet kiezen voor de dood. Advocaat Richard Korver en psycholoog Iva Bicanic behandelen aangiften van seksueel geweld. Politie en justitie moeten volgens hen empathie combineren met waarheidsvinding, waarbij erkenning niet afhankelijk mag zijn van direct bewijs. Een zorgvuldig proces kan een teleurstellende uitkomst draaglijk maken, terwijl slechte bejegening blijvende schade veroorzaakt.

Dat blijkt volgens de bespreking ook uit het hoofdstuk over het mortierongeval in Mali in 2016. Daarbij kwamen twee militairen om, raakte een derde zwaargewond en ontwikkelde een vierde PTSS. De bureaucratische afhandeling binnen Defensie bood de slachtoffers en nabestaanden onvoldoende erkenning. De recensent vindt de bundel waardevol, maar mist daarin juist meer directe stemmen van slachtoffers.

Daarnaast worden vier andere boeken kort besproken: Rüdiger Safranski onderzoekt in *De vierde omwenteling* wat de mens onderscheidt van AI; Gerrit van Oosterom beschrijft de geschiedenis van landgoed Twickel; Diederik Oostdijk reconstrueert in *Overlevingskunst* hoe drie Joodse families de Holocaust ontvluchtten door kunstwerken weg te geven; en Steven Van Belleghem geeft in *Deep loyalty* advies over klantbinding in een tijd waarin AI consumenten makkelijker laat overstappen.