Studeren in Charkiv: 'Als je gezoem hoort, ga dan snel naar een kelder'

In dit artikel:

De Universiteit van Charkiv staat er opmerkelijk intact bij: ruiten worden direct vervangen en reserve-raamkozijnen staan al in de gangen, terwijl de collegezalen sinds de Russische invasie van 2022 leeg blijven en onderwijs vooral online plaatsvindt. Alleen een klein aantal studenten komt nog regelmatig naar het gebouw; onder hen zijn tweedejaars bestuurskunde Maksym Serhiienko en studentes Alisa Baliuk en Maria Filenko. Toegang tot de universiteit is gecontroleerd: bezoekers moeten hun collegekaart tonen en sommige ruimtes zijn omgevormd tot herdenkingsplek met portretten van medewerkers en studenten die in de oorlog zijn omgekomen.

De drie jongeren zoeken elkaar op om samen sociaal contact en studievaardigheden te oefenen — ze spelen bordspellen en een door Maria bedachte variant die lesstof toepasbaar maakt — en om uit de eenzaamheid van uren achter het scherm te komen. Sinds de coronapandemie doen velen hun studie vooral thuis; Maria noemt 25–30 uur per week achter de laptop als de nieuwe norm. Tegelijk heeft het curriculum zich aangepast aan de realiteit: eerstejaars krijgen nu Oekraïense taal en geschiedenis én veiligheidsvaardigheden naast academische vakken. Het taalonderricht is onderdeel van een bewuste overheidstrend om de Russische taal te verdringen en het nationale bewustzijn te versterken. Veiligheidstrainingen leren praktische handelingen zoals het aanleggen van een knelverband en het zoeken van beschutting bij luchtaanvallen; het vak crisismanagement viel daarvoor weg, omdat de stad de praktijk zelf aanbiedt.

De persoonlijke verhalen roepen de directe impact van de oorlog op. Alisa woont in Saltivka, een buitenwijk die in de beginfase frontlinie was: flatgevels zijn door artillerie beschadigd, verwarming en vloeren hangen bloot, loopgraven liggen nog. Ze vluchtte in de eerste weken samen met haar moeder naar het westen, maar keerde na acht maanden terug omdat ze inspirerende voorbeelden zag in haar vader, chirurg die bleef werken. Terug in Charkiv koos ze bestuurskunde: “Het land heeft goede ambtenaren en bestuurders nodig,” vindt ze, omdat oorlog volgens haar ook een politiek falen is. Maria worstelt met herinneringen en zegt dat ze, net als veel leeftijdsgenoten, het gevoel heeft onterecht in een conflict verzeild te zijn geraakt; Alisa probeert veerkracht te vinden in de gedachte dat moeilijke tijden sterke mensen voortbrengen.

Het straatbeeld combineert ruïne en wederopbouw: gevels met schots en scheve gaten, maar ook kranen en renovatieprojecten die moderniseren — niet altijd welkom omdat oudere Sovjet-flats dikker muren hadden en dus meer bescherming boden. Het sociale leven zoekt nieuwe plekken: een favoriete kroeg in een souterrain combineert neonkunst en satirische symboliek, en jongeren luisteren net zo goed naar moderne pop als naar traditionele Oekraïense artiesten. Waar grote evenementen niet meer vanzelfsprekend zijn, organiseren studenten kleinschalige concerten in parkeergarages voor kinderen en jongeren om even aan de oorlog te ontkomen.

Ondanks de constante dreiging, geluiden van explosies en de avondklok die ieder voor elf uur naar huis dwingt, willen deze studenten Charkiv niet verlaten. Ze wachten op een stad die net zo onaangetast oogt als de universiteit en dromen van meebouwen aan herstel: “Ik wil mijn wijk, mijn stad en mijn land herbouwen, alleen dan kan ik mijn hart helen,” zegt Alisa. Hun studie en dagelijkse routines zijn daardoor onlosmakelijk verbonden met het conflict, maar ook met een streven naar normaliteit en herstel.