Succes na een eeuw mislukking: Moderna en Merck boeken doorbraak met kankervaccin

In dit artikel:

Moderna en Merck hebben een belangrijke stap gezet in de ontwikkeling van gepersonaliseerde kankervaccins. Hun gezamenlijke mRNA-vaccin, intismeran autogene, behaalde in een laat-faseonderzoek de doelstellingen bij meer dan 1.000 patiënten met gelokaliseerd melanoom. De deelnemers hadden hun tumor operatief laten verwijderen. Het vaccin verkleinde, in combinatie met Mercks immunotherapie Keytruda, de kans dat de kanker terugkeerde of uitzaaide. De volledige onderzoeksgegevens moeten nog worden gepresenteerd.

Het vaccin wordt per patiënt samengesteld op basis van mutaties in diens tumor. Het mRNA bevat instructies voor tientallen, in totaal 34, patiëntspecifieke doelen waarop het immuunsysteem kankercellen kan leren herkennen en aanvallen. Keytruda versterkt die afweerreactie door een natuurlijke rem op T-cellen weg te nemen. De keuze voor melanoom was strategisch: deze kankersoort bevat veel mutaties en reageert al relatief goed op checkpointremmers zoals Keytruda. Bij patiënten met vroegstadiumziekte was bovendien tijd beschikbaar om het individuele vaccin na de operatie te maken.

De ontwikkeling bouwt voort op ongeveer tien jaar samenwerking. Merck betaalde Moderna in 2016 een voorschot van 200 miljoen dollar en in 2022 nog eens 250 miljoen dollar; kosten en opbrengsten worden gedeeld. Eerdere pogingen om kankervaccins te maken mislukten vaak, onder meer omdat ze slechts één of twee tumormutaties aanpakten. De combinatie van mRNA-technologie, goedkopere genetische analyse en Keytruda maakte volgens de bedrijven een grotere kans op succes mogelijk.

De uitslag leidde aanvankelijk tot grote vreugde bij de bedrijfsleiders, maar daarna vooral tot haast. Zij bereiden presentaties voor een internationale kankerconferentie en willen een beoordeling door de Amerikaanse toezichthouder FDA starten. Goedkeuring in de Verenigde Staten is mogelijk al volgend jaar. Wall Street verwacht dat het middel uiteindelijk miljarden dollars per jaar kan opleveren.

Voor Merck komt de ontwikkeling op een belangrijk moment, omdat het patent op Keytruda later dit decennium afloopt. Moderna zoekt nieuwe inkomsten nu de vraag naar coronavaccins sterk is gedaald; de aandelenkoers steeg na het nieuws fors. De bedrijven moeten nog aantonen of de aanpak ook werkt bij kankers met minder mutaties, zoals long-, nier- en alvleesklierkanker, en onderzoeken hoe het vaccin voor melanoom verder kan worden verbeterd.