Thuiswerken is bij de meeste werkgevers nog altijd informeel geregeld

In dit artikel:

Nederland telt circa vijf miljoen mensen die regelmatig of soms thuiswerken — procentueel meer dan elk ander Europees land — en hybride werken is sinds de coronapandemie van ruim vijf jaar geleden ingeburgerd. In een nieuwe studie van arbeidsjurist Niels van der Neut en econoom/arbeidssocioloog Wieteke Conen (Jurdische en organisatorische vraagstukken bij hybride werken) blijkt echter dat veel organisaties de formele en juridische verankering van dat hybride model nog niet hebben geregeld.

Werkgevers hebben vaak onvoldoende oog voor hun wettelijke verantwoordelijkheden voor thuiswerkplekken: zowel de fysieke ergonomie (om RSI en lichamelijke klachten te voorkomen) als de psychosociale risico’s, zoals overbelasting en het wegvloeien van scheidslijnen tussen werk en privé. Onderzoek uit 2022 laat zien dat thuiswerkers gemiddeld langere en onregelmatiger uren draaien dan kantoormedewerkers, wat de kans op overwerk en burn-out vergroot. Van der Neut waarschuwt dat zonder gerichte maatregelen — zoals toezicht op pauzes en afwisseling van werkhoudingen — de kans op uitval toeneemt. TNO-signalen wijzen op een stijging van burn-outcijfers, al is een direct oorzakelijk verband met hybride werken niet aangetoond.

Formalisering blijft achter: eind 2021 had minder dan een kwart van de thuiswerkers formele (schriftelijke) afspraken; ongeveer twee op de vijf werkten op basis van informele regelingen. Arbeidsinspectieonderzoek uit 2023 liet zien dat informatie over thuiswerkmaatregelen in ongeveer een derde van de gevallen niet bij werknemers terechtkomt. Ook cao’s bieden beperkte houvast: ongeveer 20 procent bevat iets over thuiswerken, doorgaans over vergoedingen of apparatuur, en slechts 26 cao’s die in 2020–2021 zijn afgesloten benoemden concrete werkafspraken.

Op politiek vlak zijn eerdere pogingen gestrand. Een initiatiefwet uit 2023 die werknemers het recht zou geven om te werken waar zij willen werd door de Eerste Kamer afgewezen; een ander voorstel over bereikbaarheid buiten werktijd ligt sinds 2020 stil. Beide onderzoekers benadrukken wel dat onduidelijkheid over bereikbaarheid stress en minder rust kan veroorzaken. Conen stelt dat een wet niet per se nodig is: werkgevers kunnen zelf duidelijke regels opstellen over wanneer werknemers wel of niet hoeven te reageren op mail, appjes of telefoontjes buiten werktijd.

Ondanks signalen van terughoudendheid bij sommige grote Amerikaanse bedrijven, zien de onderzoekers geen brede terugtrekking in Nederland. Nederlandse werkgevers staan over het algemeen positief tegenover hybride werken en menen dat het de productiviteit, concentratie en motivatie kan verbeteren. De studie pleit er desalniettemin voor dat organisaties actiever beleid en heldere afspraken ontwikkelen om de fysieke en psychosociale risico’s van thuiswerken te beheersen.