Triodos pleit voor hervorming: 'Het financiële systeem is een doel op zich geworden'
In dit artikel:
Triodos Bank stelt in haar vandaag verschenen visiepaper "A system that Serves: Rebuilding finance for the future" dat het financiële stelsel omgekeerd is gaan functioneren: in plaats van de economie en samenleving te dienen, draait het systeem steeds meer om zichzelf. De bank constateert dat financiële balansen vele malen groter zijn dan de reële economie en dat kapitaal vooral rondcirkelt in markten op zoek naar kortetermijnrendement, in plaats van bij ondernemers of maatschappelijke projecten terecht te komen.
De diagnose bestaat uit drie kernelementen. Ten eerste is het allocatiemechanisme van de markt problematisch omdat markten geen rekening houden met niet-geprijsde waarden zoals ecologische schade of sociale ongelijkheid. Projecten met maatschappelijke meerwaarde — bijvoorbeeld natuurherstel of betaalbare woningbouw — verliezen het van investeringen die snel financieel rendement opleveren. Daarom pleit Triodos voor democratische sturing van kredietverlening: niet een planeconomie, maar politieke kaders die bepalen welke sectoren prioriteit krijgen, zodat banken worden gestimuleerd om financiering te verstrekken aan de transitie-economie en financiering van fossiele activiteiten juist ontmoedigd wordt.
Ten tweede wijst Triodos op de privatisering van het betalingsverkeer. Dagelijkse transacties zijn afhankelijk van commerciële banken en een handvol internationale kaartaanbieders, wat de kwetsbaarheid vergroot omdat stabiliteit publiek moet worden gegarandeerd terwijl winsten privaat zijn. Als tegenwicht adviseert de bank de invoering van een publieke digitale euro, uitgegeven door de ECB, als aanvulling op het bestaande systeem. Zo’n centrale-bankdigitaal betaalmiddel moet burgers een veilige, door de centrale bank gedekte betaaloptie geven en de afhankelijkheid van private en vaak buitenlandse spelers verminderen.
Het derde hervormingspunt betreft het inkorten van de financiële keten. Huidige structuren met veel tussenpersonen, schaduwbanken en verpakte producten verzwakken de verbinding tussen geld en reële projecten. Triodos pleit voor directe financiering van de reële economie: banken zouden minder als distributeurs van financiële producten moeten fungeren en meer als partners van ondernemers. Paradoxaal genoeg vraagt dat van banken om meer maatschappelijk risico te nemen en minder te kiezen voor veilige, onproductieve beleggingen. Een beleidsinstrument dat Triodos noemt is het generiek verhogen van kapitaaleisen om marktprikkels te verschuiven richting productieve, transitiegerichte leningen en speculatieve kortetermijnactiviteiten te verkleinen.
CEO Marcel Zuidam benadrukt dat Triodos al 45 jaar werkt aan hervorming van binnenuit: “Het is een oproep om te erkennen dat het financiële systeem geen neutraal systeem is, maar een centrale arena van verandering.” Triodos presenteert hiermee een routekaart voor een stelsel waarbij democratische keuzes, een publieke munt en kortere financieringsketens het kapitaal weer verbinden met maatschappelijke doelen.
Triodos gaat deze visie op 16 december verder toelichten en bediscussiëren in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam.