Uitleg: hoe de VS Irakese olie-inkomsten controleren

In dit artikel:

Amerikaanse troepen verlaten woensdag hun laatste bases in Irak, een vertrek dat Iran en zijn bondgenoten als een overwinning beschouwen. Toch houdt Washington aanzienlijke invloed op Irak, vooral doordat de olie-inkomsten van het land nog altijd via de Federal Reserve Bank of New York worden beheerd.

Na de invasie van 2003 richtte de door de VS geleide Coalition Provisional Authority het Development Fund for Iraq op. De rekening, bedoeld voor wederopbouw en bescherming tegen claims rond het regime van Saddam Hoessein, werd later onderdeel van de rekening van de Iraakse centrale bank bij de New York Fed. Amerikaanse presidenten hebben deze regeling sindsdien telkens verlengd.

De controle is belangrijk omdat olie ongeveer 90 procent van de Iraakse staatsinkomsten oplevert. Volgens betrokken Iraakse functionarissen zorgt het systeem voor internationale geloofwaardigheid, toegang tot dollars voor import en handel, bescherming tegen schuldeisers en meer stabiliteit van de wisselkoers. Tegelijk geeft het de VS een belangrijk drukmiddel. Toen Bagdad in 2020 om het vertrek van Amerikaanse troepen vroeg, zou Washington hebben gedreigd de toegang tot de tegoeden te blokkeren, waarna de Iraakse regering haar standpunt afzwakte.

De regeling heeft ook nadelen. Beperkingen op de beschikbaarheid van dollars leidden tot een informele markt en een verschil tussen de officiële en zwarte wisselkoers. Bovendien komt Irak geregeld klem te zitten tussen Washington en Teheran, dat het land gebruikt als belangrijke economische route. De VS legden vorig jaar sancties op aan Iraakse banken en personen die ervan werden beschuldigd geld voor Iran wit te wassen.

De olie-inkomsten staan nog steeds bij de New York Fed. Irak beëindigde begin 2025, onder aanzienlijke Amerikaanse druk, zijn dagelijkse dollarveilingen. Die maatregel moest voorkomen dat dollars via Iraakse banken en wisselkantoren bij Iran of andere gesanctioneerde partijen terechtkwamen. Bagdad probeert intussen zijn financiële zelfstandigheid te vergroten, zonder de stabiliteit en internationale toegang tot dollars die de huidige regeling biedt op het spel te zetten.