Van botbreuken tot burn-out: wie is aansprakelijk? 

In dit artikel:

Een Belgische werknemer sleept zijn werkgever al zestien jaar voor de rechter omdat hij tijdens een schoonmaakklus net over de Nederlandse grens een giftige stof zou hebben ingeademd. Hij claimt dat hij sindsdien niet meer kan werken en eist enkele miljoenen euro’s omdat de werkgever zijn zorgplicht zou hebben geschonden. Advocaat Samantha Kranenburg (WVO Advocaten) is bij de zaak betrokken. De grensoverschrijdende inzet maakt de procedure complex: zowel Nederlands als Belgisch arbeidsrecht spelen een rol, een punt waar de rechter inmiddels duidelijkheid over heeft gegeven. Tegelijkertijd blijven deskundigen het oneens over de toedracht en de omvang van de schade.

Kranenburg wijst erop dat de discussie inmiddels vooral over de schadeomvang gaat, maar dat de werkgever niet altijd toegang krijgt tot alle medische gegevens. De werknemer beweert bijvoorbeeld dat hij niet meer kan autorijden en dat zijn vrouw haar baan opzegde om voor hem te zorgen; zulke beweringen zijn moeilijk onafhankelijk te verifiëren. Als tegenbewijs kan een werkgever een privédetective inschakelen, maar dat is duur en rechters reageren daar terughoudend op.

Het incident past in een bredere toename van aansprakelijkheidszaken tegen werkgevers. Er bestaan geen landelijke, eenduidige cijfers volgens het Verbond van Verzekeraars, maar de Nederlandse Arbeidsinspectie telde vorig jaar ongeveer 3.200 slachtoffers van bedrijfsongevallen (met name in bouw, industrie en landbouw) en constateerde een stijging sinds 2023. In de eerste helft van dit jaar vielen al veertig dodelijke slachtoffers; in heel 2024 waren dat er 52. Arvin Kolder, hoogleraar personenschade, noemt die aantallen zorgwekkend en merkt dat vrijwel elke week een werknemer niet meer thuiskomt van het werk. Hij benadrukt dat letselschadezaken zelden voor de rechter komen — circa 5% — maar dat procedures die wel lopen vaak jaren duren en onvoorspelbaar zijn. Klassieke ongevallen leiden vaker tot werkgeversaansprakelijkheid; beroepsziekten en psychische schade (burn-out, grensoverschrijdend gedrag, long covid) zijn moeilijker te bewijzen.

Rechtspraak over bijvoorbeeld burn-out illustreert dat: in 2022 werden werkgevers twee keer aansprakelijk gesteld voor burn-out, in 2023 vijf keer en in 2024 acht keer; rechters gaan daar meestal niet in mee. Veel lastig te bewijzen zaken worden daarom buiten de rechtszaal geschikt.

Het artikel brengt twee casussen dichtbij. Topsporter "Mara" spande een zaak aan tegen een sportorganisatie wegens grensoverschrijdend gedrag van een collega. De kantonrechter oordeelde dat de organisatie contractueel niet aansprakelijk was voor de geleden schade, al erkende de rechter dat het gedrag onacceptabel was. Mara verloor de procedure, verloor haar vaste inkomsten en moest proceskosten betalen; ze voelt zich niet gehoord omdat haar persoonlijke ervaring weinig gewicht kreeg in de procedure. Verpleegkundige "Babette" daarentegen bereikte een schikking nadat zij na jaren ziekte en spanningsklachten het ziekenhuis aansprakelijk stelde. Bewaarde correspondentie en de dreiging van een rechtszaak leidden tot een gesprek met het bestuur en een aanzienlijke vergoeding.

Kolder legt de moeizame afhandeling deels bij verouderde wetgeving: veel van de aansprakelijkheidsregels stammen uit 1907 en sluiten slecht aan bij moderne arbeidsverhoudingen. De Hoge Raad riep al in 2011 op tot herbezinning, maar de wetgever heeft geen ingrijpende wijziging doorgevoerd. De overheid pakt sommige problemen ad hoc aan — er bestaan regelingen voor longcovid en voor beroepsziekten door gevaarlijke stoffen — maar die dekking noemt Kolder vaak onvoldoende. Hij pleit voor een systeem zoals in België: verplichte verzekeringen voor werkgerelateerde schade en een fonds voor beroepsziekten. Politieke drempels blijven echter groot, vanwege angst voor extra lasten voor bedrijven en druk op sociale zekerheid.

Opvallend is dat veel werkgevers wel verzekerd zijn, maar dat de juridische routes, bewijsproblemen en lange procedures zowel werknemers als werkgevers zwaar belasten. De echte namen van de geïnterviewden zijn bij de redactie bekend; in het stuk worden pseudoniemen gebruikt.