Van Noorse dam tot aardappelboer: cyberoorlog raakt fysieke wereld

In dit artikel:

De geopolitieke spanningen vergroten volgens een tweejaarlijks rapport van het Openbaar Ministerie en de politie de cyberdreiging voor Nederland. Staten combineren militaire middelen steeds vaker met cyberaanvallen en heimelijke beïnvloeding. In 2025 werd 17 procent van de Nederlanders, ongeveer 2,5 miljoen mensen, slachtoffer van online criminaliteit. Dat was iets meer dan in 2023, toen het om 16 procent ging. Naast hacks en ransomware vallen ook online fraude, oplichting, bedreiging en intimidatie hieronder.

Sinds eind 2024 zien politie en OM meer aanvallen van pro-Russische hacktivisten op industriële controlesystemen (ICS). Die systemen sturen onder meer water- en energievoorzieningen, transport, voedselproductie en chemische processen aan. In april 2025 werd waarschijnlijk een Noorse dam aangevallen; vier uur lang stonden de kleppen open en stroomde water weg. In september richtten hacktivisten zich op een Nederlandse honeypot, een nagebouwde waterzuiveringsinstallatie die als loksysteem diende. In mei 2026 verstoorde de groep NoName057(16) het klimaatcontrolesysteem van een Nederlandse aardappelboer. De gevolgen waren beperkt.

Volgens het rapport zijn de aanvallen voorlopig vooral bedoeld om zichtbaarheid te creëren, te intimideren en psychologische druk uit te oefenen. Grootschalige fysieke sabotage lijkt nog geen hoofddoel.

Daarnaast waarschuwen OM en politie voor crimineel gebruik van AI. Zogeheten AI-agents kunnen onderdelen van een aanval zelfstandig uitvoeren, zich aanpassen aan digitale obstakels en zelfs nieuwe code schrijven. Vooralsnog gebeurt dat meestal onder menselijke regie, maar grotere autonomie kan geavanceerde cybercriminaliteit toegankelijker en grootschaliger maken.