Van oorlogen tot de kredietcrisis: obligaties zijn spannender dan je denkt

In dit artikel:

In *A Fabulous Debt* beschrijft Financial Times-journalist Robin Wigglesworth de geschiedenis van de staatsobligatie en de centrale rol van schuldmarkten in de ontwikkeling van de moderne wereld. Hij voert de lezer van het middeleeuwse Venetië via Nederland en Groot-Brittannië naar de financiële crisis van 2008, de periode van negatieve rentes en de huidige zorgen over oplopende rentelasten.

Volgens Wigglesworth ontstond de eerste obligatie in Venetië in 1171. De stad verplichtte rijke inwoners geld te lenen voor de oorlog tegen Byzantium en gaf daarvoor verhandelbare schuldbewijzen uit. In Nederland financierden waterschappen met obligaties de aanleg van dijken en dammen. Een uitgifte na een dijkdoorbraak bij Tull en ’t Waal in 1624 levert nog altijd rente op en geldt als de oudste nog actieve obligatie ter wereld. Ook de VOC gaf hier vroege bedrijfsobligaties uit, waardoor een levendige handel ontstond. Johan de Witt schreef bovendien het eerste boek over de waardebepaling van obligatieleningen.

Een belangrijke these van het boek is dat sterke obligatiemarkten bepalend kunnen zijn voor het verloop van oorlogen. Nederland kon zich volgens Wigglesworth van Spanje losmaken nadat Spanje in 1575 zijn schulden niet meer betaalde en zijn leger in Vlaanderen niet langer kon financieren. Een eeuw later droegen de veel lagere Nederlandse rentes bij aan de overwinning op de Engelse vloot bij Chatham. Groot-Brittannië draaide die machtsverhouding later om door goedkoop geld aan te trekken met zogenoemde consols, waarmee het een leger kon opbouwen dat Napoleon versloeg.

De schrijver verbindt deze historische voorbeelden met moderne financiële hoofdrolspelers als Bill Gross en Michael Milken. Dankzij anekdotes en een aanstekelijke liefde voor het onderwerp blijft het omvangrijke boek volgens de recensent toegankelijk. De actualiteit maakt het bovendien relevant: de rente stijgt wereldwijd, de Amerikaanse tienjaarsrente kwam in september voor het eerst sinds 2007 boven 5 procent en grote technologiebedrijven lenen fors voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie. Beleggers vrezen dat overheden en ondernemingen te veel schulden maken. Het Britse premierschap van Liz Truss liet eerder zien hoe snel verlies van vertrouwen in de obligatiemarkt staatsfinanciën en burgers kan raken, onder meer via pensioenen, hypotheken en studieleningen.

Daarnaast worden vier andere boeken kort besproken: Jona van Loenen waarschuwt in *De babyboomerbiljoenen* dat de overdracht van circa €1.000 miljard erfelijk vermogen tot een minder welvarende samenleving kan leiden. Michael Smith beschrijft in *Towards the Coldest Place* de geschiedenis van expedities naar Antarctica. Jonathan Fennell behandelt in het eerste deel van zijn Tweede Wereldoorlogtrilogie de wereldwijde oorlog en het thuisfront. Kiki Bakker geeft in *De magie van de achterkamertjes* praktische lessen over de informele regels van de politiek, gebaseerd op gesprekken met zeventien (oud-)politici.