Vitamine C, collageen en visolie: de supplementenindustrie groeit als kool, maar handhaving is lastig
In dit artikel:
In Nederland slikt een groot deel van de bevolking regelmatig supplementen: volgens branchevereniging NPN heeft 72% van de Nederlanders ouder dan 17 het afgelopen jaar een supplement genomen. Wereldwijd groeit de markt snel — in 2024 werd die geschat op ongeveer $485 miljard en analisten voorspellen een stijging naar $704 miljard in 2030 — en dat vertaalt zich in overnames en commerciële winst (onder meer verkoop van Lucovitaal, opmerkingen rond Vitakruid).
Wetenschap en praktijk lopen uiteen. Voor sommige groepen zijn supplementen onmisbaar (vitamine D bij een donkere huid, foliumzuur bij kinderwens, B12 voor veganisten, vitamine K voor baby’s, of ijzersuppletie bij bloedarmoede). Maar voedingswetenschapper Annet Roodenburg wijst erop dat wie een gevarieerd dieet heeft meestal geen extra pillen nodig heeft. Desondanks groeit consumenteninteresse vooral door marketing en social media, waar influencers supplementen routineus promoten in “morning routine”-video’s.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) signaleert dat veel online-aanbiedingen en influencers verboden of misleidende gezondheidsclaims doen. Uit eigen onderzoek bleek dat bij meer dan de helft van onderzochte accounts ongeoorloofde beweringen voorkwamen (bijvoorbeeld over prostaatgezondheid of energietoename). Medische claims over genezing of ziektepreventie zijn verboden; alleen claims met wetenschappelijk bewijs mogen. Handhaving is ingewikkeld door de enorme online aanbodssfeer; NVWA werkt met waarschuwingen, herinspecties en boetes op basis van meldingen. Een actueel voorbeeld zijn collageensupplementen: veel websites konden hun gezondheidsbeloften niet onderbouwen en voldeden niet aan de regels.
Er zijn ook veiligheidsproblemen. Bijwerkingencentrum Lareb ontving in 2024 185 meldingen over supplementen en aanverwante producten — een stijging van 27% ten opzichte van voorgaande periodes — en verwacht dat meldingen deels onopgemerkt blijven omdat consumenten niet altijd weten dat bijwerkingen gemeld kunnen worden. Gemelde middelen variëren van rode gistrijst en multivitaminen tot omega-3, met klachten van huidzwellingen en maagklachten tot ernstiger klachten zoals tinnitus, een onregelmatige hartslag en zelfs ziekte van Ménière. Een specifiek risico betreft kruiden en extracten: Lareb waarschuwde dat langdurig gebruik of hoge doseringen van zilverkaars (black cohosh) tot leverfalen kan leiden; er zijn meldingen van ziekenhuisopnames.
Een cruciaal aandachtspunt is dosis: “de dosis maakt het vergif”. Veel commerciële producten bevatten tegenwoordig veel hogere doseringen dan vroeger (bijvoorbeeld bruistabletten met 1000 mg vitamine C), en sommige overschrijden veilige bovengrenzen die het Voedingscentrum hanteert. Hoge doses, combinaties met medicijnen en onvoldoende toezicht verhogen risico’s. Bekende cases zoals schaatser Sven Kramer (zenuwschade door overmatig B6) illustreren dat schadelijke effecten kunnen optreden maar vaak onzichtbaar blijven voor zorgverleners, omdat patiënten gebruik van supplementen niet altijd melden.
Regulering staat onder druk: supplementen vallen onder de Warenwet en mogen zonder voorafgaande goedkeuring op de markt komen. Voedingsdeskundige Jaap Seidell pleit voor striktere regels vroeg in de keten — vaste maxima waarbij fabrikanten moeten aantonen dat hogere doseringen veilig zijn — omdat huidige controles achterlopen op commerciële praktijken. Probleem bij aansprakelijkheid is dat fabrikanten kunnen wijzen op gebruiksaanwijzingen (bijvoorbeeld maximaal één tablet) als consumenten meer nemen.
Praktische adviezen die voortvloeien uit het artikel: bij twijfel eerst een arts of diëtist raadplegen, artsen actief informeren over supplementgebruik, en bij bijwerkingen melden bij Lareb. Meer toezicht en duidelijkere grenzen voor doseringen en claims worden door deskundigen gezien als noodzakelijke stappen om consumenten beter te beschermen.