Voorzichtig optimisme over Europees voorstel versoepeling stikstofregels

In dit artikel:

De Europese Commissie presenteerde woensdag een pakket om het elektriciteitsnet in de EU te versterken en uit te breiden; een belangrijk onderdeel is het versoepelen van stikstofregels voor de aanleg van duurzame-energieprojecten. Met die maatregel komt Brussel tegemoet aan verzoeken van netbeheerders en nationale overheden, waaronder Nederland.

Netbeheerder Liander juicht de stap toe: directeur Huibert Baud zegt dat hij “in een overwinningsstemming” is. In Gelderland alleen al lopen meer dan 300 projecten vertraging op door de huidige stikstofimpasse; volgens Baud kan de voorgestelde versoepeling per project tot circa 26 weken winst opleveren en veel inefficiënties wegnemen. Andere netbeheerders reageren voorzichtiger positief. Enexis ziet perspectief, maar wil snelle uitvoering; TenneT spreekt van potentie maar wacht op operationele details. Netbeheer Nederland wil direct in overleg met politiek, gemeenten en provincies.

De vertragingen volgen op uitspraken van de Raad van State sinds 2022, toen uitzonderingen voor tijdelijke stikstofuitstoot bij bouwprojecten werden teruggedraaid; eind 2024 kwam daar nog een uitspraak bij waardoor vergunningprocedures verder vastliepen. Daardoor verliest de energiesector veel tijd en geld aan vergunningstrajecten, terwijl extra kabels en aansluitingen van wind- en zonneparken op termijn meer baten dan kosten zouden opleveren. Brussel beantwoordt die zorgen met de nieuwe voorstellen.

De stikstofaanpassing is niet het enige punt: het pakket bevat ook voorstellen om nationale stroomnetten beter op elkaar af te stemmen zodat duurzame energie makkelijker grensoverschrijdend kan worden verplaatst (bijv. van Spanje naar Frankrijk). Het bredere doel is minder afhankelijkheid van Russisch gas en Amerikaanse LNG en lagere energiekosten voor bedrijven en burgers, zodat Europese bedrijven concurrerender worden.

Voordat de maatregelen ingaan moeten Europees Parlement en lidstaten instemmen; ook nationale implementatie volgt daarna en wijzigingen zijn nog mogelijk. Juridisch-ecologisch advies benadrukt dat de wijziging waarschijnlijk veel tijd en kosten kan besparen: waar nu per project moet worden aangetoond waarom een uitzondering gerechtvaardigd is, zou een generieke vrijstelling procedures kunnen versimpelen. Wel blijft gelden dat stikstof slechts één van de toetsingspunten is bij Natura 2000-effectonderzoek; effecten op grondwater, licht en geluid blijven relevant. Praktisch betekent de maatregel dus niet dat honderden projecten direct starten, maar ze kan wel de doorlooptijden substantieel verkorten.

Liander wijst bovendien op een knelpunt in de uitvoering: er zijn te weinig elektrische bouwmachines; gebruik van conventionele machines is soms onvermijdelijk en kan projecten tot 30% duurder maken totdat de schaarste is opgelost.