VS keren terug in Afrikaanse aidsbestrijding, in ruil voor mineralen en data
In dit artikel:
In januari vorig jaar zette de Trump‑administratie ontwikkelingshulp stil en liet USAID 83% van zijn buitenlandse contracten ontbinden als onderdeel van het "America First"-beleid. Een van de grootste slachtoffers was Pepfar (President’s Emergency Plan for Aids Relief), het Amerikaanse hulpprogramma tegen hiv/aids dat sinds 2003 met meer dan $120 mrd grote delen van Afrika steunde. Pepfar-financiering droeg wereldwijd sterk bij aan het terugdringen van hiv en zorgde direct voor duizenden banen en behandelingen in landen als Zuid‑Afrika.
Zuid‑Afrika – met circa acht miljoen mensen met hiv het epicentrum van de epidemie op het continent – voelt de gevolgen hard. Pepfar-financiering leverde daar zo’n 24.000 banen op; na de stop kwamen ongeveer 9.000 zorgverleners op straat te staan. Daardoor vielen voorlichtingscampagnes stil, sociaal werk en distributie van preventieve middelen zoals PrEP vielen weg, deelnemende proefpersonen werden uit studies gehaald en veel klinieken sloten. Tussen maart en september vorig jaar daalde het landelijk aantal hiv‑tests met 13%, een teken dat mensen uit zorgprogramma’s verdwijnen en onbedoeld de verspreiding kunnen aanjagen.
Onderzoekers van de universiteiten van Kaapstad en Witwatersrand waarschuwen dat, als het Amerikaanse gat niet wordt gevuld (geschatte behoefte: €600 mln–€1,5 mrd voor drie jaar), Zuid‑Afrika tot 2028 zo’n 300.000 extra infecties en 60.000 doden kan krijgen; op langere termijn lopen die aantallen nog veel hoger op. De federale Amerikaanse bijdrage aan in‑land uitgevoerde hiv‑programma’s bedroeg ongeveer $440 mln per jaar. Omdat de Zuid‑Afrikaanse overheid zelf hiv‑medicatie verstrekt aan circa 80% van de gediagnosticeerden, zal een terugval daar minder onmiddellijk desastreus zijn dan in sterk afhankelijke buurlanden (Lesotho, Mozambique, Zimbabwe), die zwaar getroffen worden.
Lokale organisaties laten zien hoe fragiel de situatie is, maar ook dat gedeeltelijke tegenkrachten bestaan. Ndlovu Care Group en de Desmond Tutu Health Foundation zagen hun activiteiten onder druk komen; sommige klinieken moesten dicht, gender‑ en transgenderzorg viel weg. Filantropie en farmaceuten – Gates Foundation, The Global Fund en bedrijven – sponsorden vaccinstudies en noodfondsen. Recent arriveerden ook 38.000 doses van lenacapavir, een langwerkend injecteerbaar middel, en voor het eerst zijn in een Afrikaanse studie deelnemers gevaccineerd met een middel dat mogelijk een jaar bescherming biedt.
Internationaal wordt hulp deels geheroriënteerd: China gaf via UNAids $3,5 mln voor getroffen provincies; Nederland biedt via fondsen ruim €98 mln aan regio‑steun. Tegelijk ontstaat onrust over nieuwe Amerikaanse bilaterale deals die financiële steun verbinden aan het delen van pathogene en patiëntgegevens — een voorwaarde die in Kenia juridische weerstand opriep en zorgen wekt over uitbuiting van medische data voor AI en commerciële doeleinden, terwijl patiënten daar mogelijk weinig van terugzien.