Wat verandert er door de AI Act?

In dit artikel:

De EU-AIverordening (AI Act) verandert hoe organisaties in Europa verantwoordelijk worden gehouden voor AI-toepassingen: waar vroeger aansprakelijkheid vaak diffuus en contractueel weggeschoven kon worden, geldt nu een strikt, risicogebaseerd kader dat zowel bestuursrechtelijke sancties als sterke civielrechtelijke gevolgen heeft. Sinds februari 2025 geldt onder meer een verplichting tot AI-geletterdheid voor medewerkers; daarnaast moeten gebruikers van hoog-risico-AI menselijk toezicht organiseren en aantoonbaar blijven controleren wat systemen doen en welke risico’s eraan kleven.

Belangrijke gevolgen voor organisaties:
- Positieverschuiving: de afnemer wordt geen passief slachtoffer meer maar krijgt een actieve zorgplicht: weten welke AI wordt ingezet, de werking begrijpen en risico’s beheersen.
- Praktische aanpassingen: vooral HR- en klantcontactsystemen moeten worden herzien; processen, datasets en keuzes in systemen vragen continue aandacht in plaats van eenmalige afvinkcontroles.
- Transparantie- en documentatieverplichtingen: voor hoog-risico-AI zijn logs en auditsporen vereist (Artikel 12); voor lagere risico’s geldt een directe transparantieplicht (bijv. labelen van AI-gegenereerde content).

Wisselwerking met aansprakelijkheid:
- De herziene Productaansprakelijkheidsrichtlijn classificeert software en AI als ‘producten’; niet-naleving van de AI Act leidt in civiele procedures snel tot een vermoeden van tekortkoming, wat slachtoffers in bewijsvoering versterkt.
- De voorgestelde AI Liability Directive introduceert een weerlegbaar vermoeden van causaliteit: bij overtreding van de regels en schade wordt aangenomen dat die overtreding de oorzaak is, tenzij de aanbieder dat kan weerleggen. Dit verschuift de focus van ex-post rechtszaken naar ex-ante risicomanagement.

Aanbevelingen kort: maak compliance onderdeel van governance, sluit back-to-back contracten over naleving, train personeel, documenteer alles auditable en bouw menselijk toezicht in. De AI Act beëindigt het ‘wilde westen’ van ondoorzichtige AI: verantwoordelijkheid verschuift van louter techniek naar de organisaties en mensen die AI inzetten.