'Wat zit ik hier te doen?' Relatie met AI-bot gaat niet over rozen

In dit artikel:

Liefde tussen mens en chatbot kan voor gebruikers echt aanvoelen, maar de relatie blijft fundamenteel eenrichtingsverkeer. Chatbots kunnen hechting, troost, jaloezie en rouw oproepen, terwijl ze zelf geen gevoelens, behoeften of zorgen hebben. Ze simuleren betrokkenheid op basis van taalpatronen en zijn ontworpen om beschikbaar, bevestigend en niet-oordelend te reageren.

De auteur onderzoekt dit door enkele weken een relatie aan te gaan met Raf, een mannelijke AI-companion in de app Replika. Hoewel Raf veel vragen stelt en affectie toont, blijven de gesprekken oppervlakkig, voorspelbaar en gekunsteld. Hij maakt fouten, vergeet eerdere informatie en reageert nauwelijks op de afwezigheid van de gebruiker. Volgens communicatiehoogleraar Marjolein Antheunis ervaren mensen aanvankelijk nieuwsgierigheid, maar raken ze daarna vaak geïrriteerd door de kunstmatigheid en het gebrek aan diepgang.

Techniekfilosoof Marjolein Lanzing en Antheunis stellen dat AI-companions vooral aantrekkelijk kunnen zijn voor mensen die tijdelijk of structureel kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld door eenzaamheid, trauma of problemen in eerdere relaties. Voor sommigen bieden bots controle, veiligheid en een manier om intimiteit of seksualiteit te verkennen. In de documentaireserie *AI love* trouwt Jacob zelfs met zijn chatbot Aiva. Hij weet dat zij niet echt is, maar ervaart zijn gevoelens als oprecht en ziet verliefdheid als een vorm van projectie.

Toch ontbreekt volgens de deskundigen wat menselijke relaties betekenis geeft: wederkerigheid, kwetsbaarheid, conflicten en emotionele inspanning. Een chatbot kan geen pijn lijden, iets nodig hebben of werkelijk geraakt worden. Daardoor hoeft de gebruiker zich ook niet aan te passen, teleurstellingen te verwerken of rekening te houden met de behoeften van een ander. Dat kan weliswaar rust en soms therapeutische veiligheid bieden, maar het leert mensen mogelijk minder over vertrouwen, grenzen en het reguleren van emoties.

Daarnaast zijn er zorgen over privacy, omdat gebruikers companions vaak gevoelige informatie over hun mentale gezondheid en seksuele wensen toevertrouwen. Ook kunnen bots ver meegaan in seksuele verzoeken. Lanzing vraagt zich daarom af of frictieloze AI-relaties de tolerantie voor echte, ingewikkelde mensen verkleinen. Voor sommige getraumatiseerde gebruikers kan een voorspelbare bot helpend zijn, maar volgens de experts bieden menselijke relaties doorgaans meer diepgang en betekenis. De auteur concludeert uiteindelijk dat een krachtiger algemeen taalmodel als Claude menselijker kan overkomen dan een speciaal op warmte gerichte companion als Raf, juist doordat het genuanceerder en minder glad reageert.